Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Maar weet Wopke ook wat hier later op volgt?

Aan alles komt een einde, en ik vermoed dat we deze week twee symbolen uit de nationale herinnering schrappen: De man met het houten gezicht en de firma MMWOPS . De man met het houten gezicht was CDA-politicus Kees van Dijk . De steile voorzitter van de enquêtecommissie RSV die in de jaren tachtig nationale kopstukken uit politiek en bedrijfsleven dwong toe te geven dat honderden miljoenen guldens belastinggeld door het industrieconglomeraat RSV over de kling waren gejaagd. Ontluisterende ontmaskeringen van het gezag. Het hachelijkste voorval draaide om het Amerikaanse bedrijfje MMWOPS. Dit beloofde RSV gouden bergen in ruil voor een wurgcontract, maar niemand in de RSV-top trok even na waar MMWOPS eigenlijk voor stond. Making Money While Other People Sleep.

Vaak is gezegd dat we hierna ophielden met industriepolitiek, maar dit is een mythe. Steun aan bedrijven gebeurde nu heimelijk, via ondoorgrondelijke fiscale constructies zoals ‘technolease’. Of onder dwang, zoals bij de redding van banken in 2009.

Dinsdag kwam de ommekeer: minister van Financiën Hoekstra die in alle openheid en vol vertrouwen de aankoop van aandelen AirFrance-KLM bekendmaakte. Een nationaal symbool gered uit de klauwen van inhalige Fransen. Even geen klimaat, even geen EU: gewoon opkomen voor het vaderland. Samen voor ons eigen. Hollands glorie potverdorie.

En je zag meteen dat Hoekstra’s partij innig tevreden was: woensdag verspreidde het CDA de hele dag campagnefilmpjes van hun krachtig ogende held.

Het interessante was ook dat bijna alle fracties de minister steunen. Al vroeg ik me voorzichtig af of ze weten waar ze aan beginnen.

Want als die RSV-geschiedenis iets leert, is het dat euforie over staatssteun nogal vlot omslaat in democratie over staatssteun: de burger en de Kamer willen meeregeren.

En ik ben geen luchtvaartdeskundige, maar je hoeft niet lang te zoeken om te zien dat de KLM-bestuursvoorzitter in 2017, boven op een basissalaris van 475.000 euro, een bonus van 447.000 euro kreeg, terwijl KLM dat jaar een verlies van 703 miljoen euro leed. „Te bizar voor woorden”, zei het PVV-Kamerlid Tony van Dijck op 30 januari in de Kamer, toen er van nieuwe aandelenkoop nog geen sprake was. Dus je kent de weerzin als er later berichten over bonussen en tegenvallende resultaten over Air France-KLM binnenkomen.

Nu kun je zeggen: het zijn antiliberale tijden, overal taant het marktgeloof, daar kan ons land niet omheen. Klopt natuurlijk. Maar wat ook klopt: dat belastinggeld in bedrijven steken een uitstekende manier is om onwerkelijke verwachtingen en werkelijke woede bij burgers los te woelen.

Tom-Jan Meeus ( t.meeus@nrc.nl ; @tomjanmeeus ) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.