Zo lok je de vlinders en insecten je tuin in

Tuinieren Kies dit seizoen eens inheemse planten voor de tuin. De vlinders en insecten zijn daar ook blij mee.

Illustratie Lotte Dijkstra

Het is zowat voorjaar, tijd voor de tuin. Wat ga je planten? Op mijn lijstje favorieten staan vooral planten die rijk bloeien en goed zijn voor bijen en insecten. Met veel plezier verander ik – ecologisch tuinontwerper – deprimerende stukjes grond in een kleurrijk en zoemend geheel.

Maar de laatste tijd vraag ik me af of ik dat wel goed genoeg doe.

Veel van mijn favoriete planten komen niet van nature in Nederland voor. Ze zijn veredeld door kwekers of geïmporteerd door beroemde plantenverzamelaars, die ze door de eeuwen heen van over de hele wereld hiernaartoe haalden. De kleurrijke planten in tuinen en gemeentegroen zul je nooit tegenkomen in de natuur.

Want de planten die we het liefst zien, zijn geselecteerd op uiterlijk. En het is de vraag of die wel een relatie met onze insecten hebben. Zelf zie ik in de zomer veel soorten vlinders, bijen, zweefvliegen en torretjes in mijn tuin. Mijn ongetrainde oog ontwaart een zoemende idylle, er zijn vlinders die er niet waren voordat ik mijn tuin cultiveerde.

Toch kan het beter.

Uit Brits onderzoek bleek in 1999 een groot verschil in hoeveel soorten insecten je vindt op bomen die van oudsher in een land voorkomen – en hoeveel er zijn op exoten, dus bomen die in dat land werden geïntroduceerd. Hoe langer een boom in een land aanwezig is, hoe meer soorten zich aan zijn aanwezigheid aanpassen.

Tegelijkertijd valt in aantallen insecten niet op te boksen tegen de inheemse bomen in een land, aldus de onderzoekers, Colleen K. Kelly en T.R.E. Southwood. In Groot-Brittannië vonden ze 423 soorten insecten op een inheemse eik, versus 12 soorten op een geïmporteerde, Amerikaanse eik.

Illustratie Lotte Dijkstra

Dat verschil valt door te trekken naar inheemse versus veredelde en geïntroduceerde tuinplanten in Nederland.

Vooral nu de biodiversiteit achteruitholt door landbouwgif, monocultuur, overbemesting en versnippering van natuurgebieden, zouden we in de bebouwde kom wel eens het verschil kunnen maken. Doorgaans wordt in tuinen geen tot weinig gif gespoten, is er een grote diversiteit aan planten en is de biodiversiteit er groter dan op het platteland, door de liefdevol verzorgde microklimaten die de tuinen vormen.

Kunnen we het nog beter doen?

Ja, dat kan.

Sommige van onze tuinplanten doen weinig tot niets voor de natuur. Zoals mijn geliefde rozen, die puur op esthetische kwaliteiten zijn veredeld. Als ik er een bij op spot, zit die er hoogstens even om uit te rusten. Maar rozen horen nu eenmaal naast mijn oude woning, vind ik. Dus die ga ik niet vervangen voor alleen inheemse planten.

Inheemse planten toevoegen daarentegen kan wel. Een fantastisch voordeel van die planten is bovendien dat ze heel lang bloeien. Aangeplant in groepjes van drie of vijf zullen ze het in de tuin prachtig doen. Bijvoorbeeld de inheemse varianten van een viertal planten die veel in onze tuinen voorkomen – en die in vrijwel ieder tuincentrum te krijgen zijn: vrouwenmantel (Alchemilla), ooievaarsbek (Geranium, niet om achter te zitten maar de sierlijke tuinvariant), longkruid (Pulmonaria) en akelei (Aquilegia).

Illustrat
Illustraties Lotte Dijkstra

Wie kiest voor de inheemse variant van die planten maakt een groot verschil voor de biodiversiteit. Laat het grote, commerciële tuincentrum eens links liggen, zoek online naar een gespecialiseerde kweker in de buurt en bestel de geelgroene vrouwenmantel (Alchemilla xantochlora), de beemdooievaarsbek (Geranium pratense), het gevlekt longkruid (Pulmonaria officinalis) en de wilde akelei (Aquilegia vulgaris).

Een fantastisch voordeel van inheemse planten is dat ze heel lang bloeien

Wat ook kan, zijn de volgende drie planten. Dat zijn mijn drie eigen inheemse favorieten. Ze hebben luchtige bloemenschermen en doen het goed in zowel moderne tuinen als in romantische cottagetuinen.

Koninginnekruid (Eupatorium cannabinum)

Dit is een echte magneet van vlinders (en motten), een aanrader als je kinderen wilt interesseren voor de natuur. Het is een robuuste plant, met oudroze bloemenschermpjes. Het groene blad contrasteert prachtig met de wat rode stengels. Deze plant doet het goed op wat vochtige tuingrond, met de kop in het zonnetje.

Echte valeriaan (Valeriana officinalis)

Deze plant heeft prachtige witte tot rozige, luchtige bloemenschermen die heerlijk ruiken. Daarnaast is het een goed werkend slaapmiddel. Hiervoor graaf je na de bloei wat wortels op die je (liefst buiten in verband met de stank) fijn hakt en laat drogen. Trek er thee van als je slecht slaapt, met aan de stinkende wortels wat citroenmelisse toegevoegd om de smaak en geur wat te neutraliseren.

Gewone smeerwortel (Symphythum officinale)

Lees ook: Al die kleurige bloemen zijn helemaal niet ‘typisch Nederlands’

Met sierlijk gebogen hoofdjes met daaraan paarse bloemetjes, en de neiging vrijwel op iedere plek goed te groeien, is dit een aanwinst voor iedere tuin. Een bijkomend voordeel is dat deze plant de grond verrijkt en als plantenvoeding te gebruiken is. Door flink wat blad af te knippen (het groeit heel snel weer terug) en dat in een emmer te doen die luchtdicht afgesloten wordt, ontstaat na een aantal weken een verschrikkelijk ranzige slurrie. Verdund met water kan die aan planten worden gegeven om de bloei te stimuleren.

Illustratie Lotte Dijkstra

Heeft u wel graag een mooie tuin, maar u delegeert het werk liever? Een goede hovenier of tuinontwerper zou raad moeten weten met inheemse beplanting.

En ook zonder een tuin kan een omgeving verrijkt worden met inheemse beplanting. Gemeenten aansporen het openbaar groen aan te passen kan een groot effect hebben.

    • Anne Wieggers