Een fikse kras op de lak van Trudeaus modelregering

Affaire De Canadese premier Justin Trudeau verkeert in crisis nu een opgestapte minister zijn regering beschuldigt van oneigenlijk gedrag om een bedrijf te kunnen ontzien.

Premier Justin Trudeau en de toenmalige minister van Justitie Jody Wilson-Raybould in betere tijden. Woensdag legde Wilson-Raybould een belastende verklaring af.
Premier Justin Trudeau en de toenmalige minister van Justitie Jody Wilson-Raybould in betere tijden. Woensdag legde Wilson-Raybould een belastende verklaring af. Foto Justin Tang/The Canadian Press

Bij haar aantreden als Canada’s minister van Justitie in 2015 stond Jody Wilson-Raybould model voor het nieuwe elan dat het kabinet van premier Justin Trudeau uitstraalde. Ze was een van de prominentste bewindslieden in een kabinet dat voor de helft uit vrouwen bestond. En als lid van de inheemse bevolking was haar benoeming een belangrijke stap bij de Canadese verzoening met inheemse groepen.

Ruim drie jaar later is de innige band tussen Trudeau en Wilson-Raybould omgeslagen in een openlijk conflict dat als een tikkende tijdbom onder zijn kabinet is komen te liggen. Beschuldigingen dat Wilson-Raybould vorig najaar door Trudeau en zijn medewerkers onder druk is gezet om af te zien van rechtsvervolging van een Canadees bouwbedrijf zijn in korte tijd uitgegroeid tot het eerste grote schandaal voor de liberale premier. En dat in een verkiezingsjaar – de verkiezingen zijn in oktober.

Verhulde dreigementen

Woensdag deed de 47-jarige Wilson-Raybould, die eerder deze maand ontslag nam als minister, een boekje open over deze groeiende politieke crisis, die eerder al leidde tot het vertrek van de hoogste adviseur van Trudeau. In een getuigenis voor de Justitiecommissie van het parlement in Ottawa beschuldigde ze de premier en leden van zijn regering van „aanhoudende” en „ongepaste” pogingen om haar te overreden bouw- en ingenieursbedrijf SNC-Lavalin juridisch te ontzien. Die pogingen gingen gepaard met „verhulde dreigementen”, zei ze.

Wilson-Raybould schetste een patroon van minachting voor haar onafhankelijke positie als procureur-generaal in de top van zijn regering. Dat staat in scherp contrast met de boodschap van een positieve en transparante politiek die Trudeau in 2015 aan de macht bracht.

Lees ook dit artikel over Trudeaus idealisme

Inzet van de affaire is rechtsvervolging van SNC-Lavalin, de grootste ingenieursfirma van Canada, wegens vermeende corrupte praktijken in het Libië van voormalig leider Gaddafi. Het bedrijf, met ongeveer 9.000 werknemers in Canada en zo’n 50.000 wereldwijd, is in 2015 aangeklaagd wegens betaling van zo’n 32 miljoen euro aan steekpenningen aan Libische functionarissen. De onderneming heeft hard gelobbied bij de regering voor een zogeheten deferred prosecution agreement, een akkoord met aanklagers. De openbare aanklager heeft dat verzoek verworpen. Wilson-Raybould, die als procureur-generaal het laatste woord had, onderschreef dat besluit.

Gesloten deuren

Elf mensen in de top van de Canadese regering, onder wie adviseurs en hoge ambtenaren, hebben tussen september en december vorig jaar echter geprobeerd om Wilson-Raybould achter gesloten deuren te bewegen om SNC-Lavalin toch de kans te bieden een akkoord met aanklagers te sluiten, verklaarde ze woensdag. Ook nadat ze als onafhankelijke topjurist ‘nee’ had gezegd, bleven hoge regeringsfunctionarissen proberen om haar op andere gedachten te brengen. Hoewel ze niemand beschuldigde van overtreding van de wet, werd ze daarbij gewezen op „nadelige gevolgen” – waaronder de kans dat SNC-Lavalin zijn hoofdkantoor naar Londen zou kunnen verplaatsen vanuit Montreal, wat banen zou kosten.

De zaak kwam deze maand tot uitbarsting toen Wilson-Raybould onverwachts opstapte als minister van Veteranenzaken, nadat ze in januari tot die post was gedegradeerd door Trudeau . Mogelijk had die wisseling te maken met haar besluit over SNC-Lavalin, al heeft Trudeau dat ontkend. Wilson-Raybould was evenwel gebonden aan een zwijgplicht, en kon haar verhaal niet doen. Begin deze week ontsloeg Trudeau haar van die zwijgplicht. Dat deed hij onder zware politieke druk: op basis van verhalen over de controverse in de Canadese media heeft Wilson-Raybould in korte tijd een heldenstatus verworven als een potentiële whistle blower die de mond werd gesnoerd.

De affaire, een ongekend voorval van vuur uit eigen gelederen in de Canadese politiek, is een cadeau voor de oppositie. Tot begin dit jaar hadden oppositiepartijen nog niet echt vat gekregen op Trudeau, en leek zijn herverkiezing in oktober waarschijnlijk. Woensdag riep oppositieleider Andrew Scheer van de Conservatieve Partij hem op ontslag te nemen.

Onschuldige werknemers

Zo ver is het nog niet. Trudeau houdt vol niets verkeerd te hebben gedaan. Hij ontkent Wilson-Raybould te hebben voorgeschreven wat ze moest doen, en zegt dat voor een akkoord met aanklagers is gepleit in het belang van „onschuldige werknemers en pensionarissen” van SNC-Lavalin . In reactie op de getuigenis zei hij het „sterk oneens” te zijn met het relaas van Wilson-Raybould, die overigens nog deel uitmaakt van de Liberale fractie.

De kwestie doet echter ernstig afbreuk aan zijn imago als premier die de politiek anders zou gaan aanpakken. De affaire wekt de politiek schadelijke indruk dat zijn regering gunsten verleent aan invloedrijke vrienden in het bedrijfsleven.

Bovendien schaadt de zaak Trudeau op twee andere terreinen die hij zelf als prioriteiten stelde: feminisme en verzoening met inheemse bevolkingsgroepen. Overwegend mannelijke medewerkers van Trudeau namen geen genoegen met het ‘nee’ van Wilson-Raybould, een inheemse vrouw - en het lijkt erop dat ze opzij is geschoven nadat ze niet deed wat van haar werd verlangd.

Lees ook deze column van Arjen van Veelen over Trudeau’s regeringsploeg

Wilson-Raybould, die zich profileert onder haar inheemse naam Puglaas, wat zoveel betekent als ‘vrouw die is geboren van een nobel volk’, beriep zich tijdens haar getuigenis op haar inheemse achtergrond als basis voor haar gevoel voor gerechtigheid. „Mij is geleerd om altijd trouw te blijven aan je kernwaarden en principes, en te handelen met integriteit”, zei ze. „Dat zijn de lessen van mijn ouders, grootouders en gemeenschap.”