Plots ontfermt Irak zich over Franse IS-strijders

Berechting in Irak Bagdad wil een groep Fransen berechten voor misdaden begaan in Irak. Is dit waar Europa op zat te wachten?

Foto Delil Souleiman/AFP

Gaat Irak dertien Franse IS-strijders berechten? Daar lijkt het op nu maandag bekend werd dat Irak de Franse IS-strijders heeft overgenomen van de Syrische Koerden, en dat Bagdad hen zelf wil berechten voor misdaden begaan op Iraaks grondgebied.

Het nieuws kwam afgelopen dagen beetje bij beetje naar buiten en is nog niet officieel bevestigd. Het begon afgelopen donderdag met het bericht dat de SDF, de voornamelijk Koerdische anti-IS-coalitie in Noordoost-Syrië, een honderdtal IS-strijders had overgeleverd aan de Iraakse autoriteiten. Via lokale bronnen sijpelde door dat zich onder de gevangenen ook buitenlandse IS-strijders bevinden, en vervolgens dat het om dertien Franse staatsburgers gaat.

Maar het nieuws bleef onder de radar tot de Iraakse president Barham Salih, op staatsbezoek in Parijs, de zaak maandagavond ter sprake bracht tijdens een gezamenlijke persconferentie met president Macron.

„Dertien leden van Daesh [de Arabische naam voor IS] zijn gearresteerd in het kader van een militaire operatie en zijn overgeleverd aan de Iraakse autoriteiten”, zei Salih, zonder te vermelden dat het om Fransen gaat. „Zij worden beschuldigd van misdaden tegen Irak, en zij zullen in overeenstemming met het internationaal recht berecht worden onder de Iraakse wet.”

President Macron wilde desgevraagd ook niet bevestigen dat het om Franse IS-strijders gaat. Hij zei alleen dat elke Franse staatsburger het recht heeft op consulaire bijstand.

Om de tuin geleid

De dertien Fransen maken deel uit van een groep van honderdvijftig IS’ers, vooral Irakezen, die zijn opgepakt in het kader van de strijd om Baghouz, het laatste stukje IS-grondgebied in Syrië, en overgeleverd aan de Iraakse autoriteiten. In totaal zou het gaan om meer dan vijfhonderd IS-strijders die aan Irak zullen worden uitgeleverd.

Journalist Wassim Nasr van tv-zender France24 citeert op Twitter lokale bronnen die zeggen dat de IS-strijders om de tuin zijn geleid door de Koerden die Baghouz omsingelen. Er zou hen een vrije aftocht naar Irak zijn beloofd. In het verleden is vaak zo’n aftocht geregeld, bijvoorbeeld in Raqqa.

Terughalen of niet

Dé vraag is of dit om een eenmalige actie gaat, of dat Bagdad nu alle buitenlandse IS-strijders wil gaan berechten die nog worden vastgehouden door de Syrische Koerden. Dat laatste zou de Franse regering, en veel andere Europese regeringen, goed uitkomen. In alle Europese landen woedt momenteel een fel debat over het al dan niet terughalen van IS-strijders en hun vrouwen en kinderen.

De Franse krant Libération schrijft op gezag van een anonieme bron bij de inlichtingendiensten dat de dertien Fransen hebben deelgenomen aan de strijd tegen het Iraakse leger in Mosul. De Syrische Koerden zouden een lijst met namen hebben doorgespeeld aan Irak, dat die namen heeft gecheckt in de database van gezochte terroristen. Een Iraakse rechter zou vervolgens de nodige aanhoudingsbevelen hebben afgeleverd.

Lees ook: Komen de Nederlandse kalifaatgangers terug?

Irak heeft nog niet gezegd of het ook de overige buitenlandse jihadisten wil overnemen van de Syrische Koerden. Volgens de Koerden zelf gaat het om zo’n 800 buitenlandse mannen, en zo’n 4.000 vrouwen en kinderen, onder wie ook tientallen Nederlanders en Belgen. De Syrische Koerden vragen Europese landen al jaren hun onderdanen te repatriëren om hen in eigen land te berechten.

Voor de Europese landen zou berechting in Irak een godsgeschenk zijn. Niet alleen is het terughalen van de jihadisten bijzonder impopulair in de publieke opinie, er is ook de vrees dat de moeilijkheid van bewijsvoering kan resulteren in relatief lichte straffen. Jihadisten die vrijkomen na hun straf te hebben uitgezeten, moeten dan gevolgd worden. Dat is een immense taak, die bovendien geen sluitende garantie biedt tegen eventuele aanslagen in de toekomst.

Probleem is wel dat Irak de doodstraf hanteert, terwijl Frankrijk en de andere EU-landen principieel tegen de doodstraf zijn. Toen de Belg Tarik Jadaoun vorig jaar in Bagdad de doodstraf kreeg, heeft België daarom aan Irak gevraagd om die om te zetten in levenslang. Of dat ook gebeurd is, is niet bekend.

Geen eerlijk proces

Overigens is het niet voor het eerst dat IS-strijders zijn uitgeleverd aan Irak. De ngo Human Rights Watch haalde vorig jaar in een rapport vijf gevallen aan van buitenlandse IS-strijders die door de Amerikaanse troepen in Syrië zijn overgedragen aan Irak, en die vervolgens zijn opgedoken in de rechtszaal in Bagdad.

Human Rights Watch is tegen die transfers omdat de verdachten in Irak geen eerlijk proces gegarandeerd kan worden. Er is sprake van wijdverspreid folteren, en de processen tegen IS-verdachten duren doorgaans niet langer dan vijftien minuten.

Berechting in Irak biedt ook geen onmiddellijke oplossing voor de duizenden vrouwen en kinderen van buitenlandse IS-strijders in de Syrisch-Koerdische kampen. In Irak krijgen vrouwelijke IS’ers doorgaans levenslang, maar of Irak ook vragende partij is om de vrouwen over te nemen van de Syrische Koerden is onbekend. Kinderen gaan in Irak mee de gevangenis in met hun moeders.