John Adams

Foto Evelyne Jacq

John Adams: ‘Ik vrees dat de wereld ongunstig denkt over Amerika’

Interview Tijdens het Opera Forward Festival is de Europese première van Girls of the Golden West, de nieuwe opera van John Adams. „Wat me in jazz en pop boeit is de energie. Dat wil ik ook in mijn composities bereiken.”

‘Eigenlijk wil ik de naam van onze president niet noemen, maar als ik over mijn nieuwe opera praat kan ik niet om Donald Trump heen”, zegt componist en dirigent John Adams. Vrijdag werd bekend dat hij in november de Erasmusprijs 2019 ontvangt voor het nieuwe muzikale idioom dat hij heeft „gecreëerd door elementen uit jazz, populaire en klassieke muziek aan elkaar te smeden”, aldus de jury.

John Adams (72) is nu in Amsterdam vanwege de Europese première van zijn nieuwste werk Girls of the Golden West bij De Nationale Opera.

„Zoals Amerika zich nu op het wereldtoneel gedraagt, vervult me niet met trots. Ik vrees dat de wereld ongunstig denkt over Amerika. Daarom spreekt uit de Erasmusprijs ook waardering voor de Amerikaanse cultuur, waarvan ik als hedendaags componist deel uitmaak. Onze wortels liggen bij uiteenlopende kunstenaars als Louis Armstrong, Bob Dylan en Ernest Hemingway. In mijn jeugdjaren luisterde ik naar John Coltrane en Jimi Hendrix, dat zijn mijn muzikale voorbeelden.”

Tijdens zijn studie aan Harvard viel het Adams op dat het muzikale scala begon bij Bach en eindigde bij Schönberg. Jazz speelde geen enkele rol. „Maar juist de jazz markeerde zijn muzikale taal”, benadrukt hij. „Ik was rebels. Wat me in jazz en pop boeit is de energie . Dat wil ik ook in mijn minimalischtische composities bereiken.”

Opera moet de „hedendaagse tijd aanspreken”, zegt Adams. „Als ik weer een klassiek stuk in een modern jasje zie, dan denk ik: maak iets nieuws. Dus geen Richard III als Trump of een opera van Verdi die zich afspeelt in Las Vegas. Opera is een bedreigde diersoort en de enige manier om die levend te houden is ons te richten op het leven van nu met werken van nu.”

Goudkoorts

Met opera’s als Nixon in China (1987) en The Death of Klinghoffer (1991) verwierf Adams wereldfaam en werd hij beschouwd als een politiek componist: het eerste werk gaat over de strijd tussen kapitalisme en communisme, het tweede over het Israëlisch-Palestijnse conflict, gekoppeld aan terrorisme. „Girls of the Golden West speelt weliswaar in de tweede helft van de negentiende eeuw, maar toen ik het schreef ontkwam ik niet aan de overeenkomsten met nu. De Amerikaanse goudkoorts en de Amerikaanse geluksdroom van het Westen boeien me al heel lang. Ik heb een hut in de bergen van de Sierra Nevada, niet ver van nederzettingen voor de gouddelvers. ”

Het libretto is uitsluitend gebaseerd op historische bronnen. Zo citeren Sellars en Adams uit de brieven die een hoogbeschaafde vrouw uit New England schreef aan haar zuster; ze heet Louise Clappe en bracht met naar man, die arts was, barre winters door in de bergen. Ze schrijft over geweld en wreedheid, alcoholisme, aanranding, over de lugubere keerzijde van de goldrush waar ook racisme heerst: zwarte mannen werden voor het zware werk misbruikt en prostitutie was aan de orde van de dag. Ook verdreven de goldrushers de indianen. „Dat zijn verhalen die bijna niemand kent.”

Adams vertelt dat hij tijdens zijn historisch onderzoek een foto vond van de stronk van een reusachtige boom, een sequoia, met wel een diameter van twintig meter. „Ze deden er een maand over om die boom om te zagen. Ze deden dat zonder reden, zomaar. De opera speelt zich af op de afgezaagde stronk, en hiermee benoem ik tevens een ecologisch thema.”

De muzikale sfeer van Girls of the Golden West is volgens Adams „hard, eenvoudig, rauw, een klankkleur die aansluit bij die tijd”. Hij zingt de eerste drie klanken waarmee de opera begint: „Tjak, klang, kláng. Zo klinkt het als een goudzoeker met zijn houweel hakt. Het is het geluid van keihard ijzer op keihard steen.”

Girls of the Golden West van John Adams door De Nationale Opera. Première: 28 febr. Aldaar t/m 17 maart. Inl: operaballet.nl