Opinie

De studie van de moedertaal verdient koestering

Nederlandse Letterkunde

Turks fruit bestaat 50 jaar en dat wordt gevierd. Terecht. De roman van Jan Wolkers wordt nog altijd, en zelfs wereldwijd, gelezen, en hij blijft de gemoederen verhitten. In 1969 waren vooral oudere lezers onaangenaam getroffen door de, zoals dat toen heette, vrijmoedige beschrijving van een seksuele obsessie – wat vele jonge lezers toen ervoeren als modern en bevrijdend.

In 2019 heeft juist de jongere garde moeite met de onverbloemd dampende scènes en stoort men zich algemener aan het seksisme van de hoofdpersoon. Het toneelstuk naar de roman, dat net in première ging, geeft de vrouw uit Turks fruit dan ook nadrukkelijk de stem die de schrijver haar, in de visie van auteur en regisseur van het stuk onduldbaar, onthoudt. Hoe dan ook, de ontwikkeling van de roman Turks fruit is het waard om gedocumenteerd en bestudeerd te worden. Die gaat over de macht van de literatuur. Over het effect en de invloed, over de verandering van receptie door generaties lezers heen. Volg Turks fruit en er wordt veel duidelijk over Nederland en de ontwikkeling van de cultuur in de laatste halve eeuw.

Op de Vrije Universiteit in Amsterdam zijn ze er niet in geïnteresseerd. Daar sluiten ze de bachelor Nederlands (Literatuur en Samenleving). Daar geven ze het signaal: kan wel weg, is toch maar letterkunde. Huygens, Hooft, Vondel met zijn smartelijke ‘Constantijntje’, maar ook Marga Minco, Arnon Grunberg, Maartje Wortel en Abdelkader Benali – laat maar waaien. De student die hun werk wil bestuderen moet dat vanaf het volgende studiejaar elders doen. Zolang dat duurt, want te weinig studenten betekent ook daar dan weer: afschaffing.

Welke universiteit wil de instelling zijn die de bestudering van de eigen literatuur niet kon behoeden voor afbraak? Juist in deze tijd, waar de bevolking van Nederland van samenstelling verandert, zou de VU de studie van het Nederlands moeten koesteren als het kruispunt van identiteit, geschiedenis, cultuur en kunst. En juist bij Neerlandistiek worden de leraren opgeleid die hun leerlingen op dat kruispunt laten dansen. Dat lukt nu slecht, het vak Nederlands heet „saai” in het middelbaar onderwijs. Maar dat is geen gegeven, daar valt iets aan te doen. Immers, de literatuur bloeit. Er komen stromen boeken uit, de schrijversvakscholen zitten vol, elk seizoen debuteren er veelbelovende jonge auteurs. En ondanks de sombere berichten van leraren die hun eigen vak niet vertrouwen, blijkt dat hun leerlingen wel degelijk voor hun boekenlijst lezen.

De universiteiten en het middelbaar onderwijs kunnen beginnen met zich te realiseren dat het vak Nederlands meer behelst dan taalverwerving en tekstverklaring. De wetenschappelijke instellingen kunnen zichzelf en de politiek uitleggen dat een universiteit meer is dan een onderwijsfabriek. De Nederlandse taal en letteren dienen aanhoudend bestudeerd te worden, in een tijd dat de cultuur gedefinieerd en geherdefinieerd wordt dankzij de opmars van nieuwe Nederlanders.

Het is nog niet te laat. De VU behoudt voorlopig nog een master Nederlands voor leraren, een master Nederlandse letterkunde en een aantal minors. Het college van bestuur zou er goed aan doen de letterenfaculteit opdracht te geven het besluit om de bachelor te sluiten te heroverwegen. Om in plaats daarvan een strategie te bepalen om het vak uit het slop te trekken. De wetenschap die de eigen cultuur en de eigen waarden betreft, die schrapt een universiteit niet. Die laat zij bloeien.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.