Wie wordt de nieuwe chef van het Concertgebouworkest?

Klassiek 25 dirigenten staan voor het Concertgebouworkest komend seizoen, door het ontslag van chef Daniele Gatti iets meer dan normaal. Maar verklappen die namen al iets over de mogelijke volgende chef?

Van links naar rechts: Daniel Harding, Pablo Heras-Casado, François-Xavier Roth en Jaap van Zweden.
Van links naar rechts: Daniel Harding, Pablo Heras-Casado, François-Xavier Roth en Jaap van Zweden. Foto's ANP/EPA.

Volgens directeur Jan Raes is het rustig achter de schermen van het Concertgebouworkest. Van onvrede over het gedwongen vertrek van chef-dirigent Daniele Gatti onder sommige musici is anders dan de Volkskrant en NRC berichtten geen sprake, zei hij maandag op de persconferentie over het nieuwe concertseizoen.

In het concertseizoen 2019/2020 staan 25 dirigenten voor het orkest. Daar zijn weinig verrassende namen bij, of het zou de Finse debutant Santtu-Matias Rouvali (33) moeten zijn. Daarnaast komt er een veelvoud aan oude getrouwen, onder wie toppers als John Eliot Gardiner, Mariss Jansons, Semyon Bychkov en Herbert Blomstedt. Opvallend, verbandhoudend met het ontslag van Gatti, is de prominente aanwezigheid van drie tot nu toe weinig opwindende, oudere dirigenten: Franz Welser-Möst (58) , die pas op zijn 55ste bij het orkest debuteerde, leidt de Opening Night én de Kerstmatinee. Myung-Whun Chung (66), met wie samenwerkingen tot nu toe wisselend uitpakten, dirigeert de prestigieuze ervaringen van Mahlers Derde en Negende symfonie in het Mahlerfeest 2020. En Paavo Järvi (56), die zich bij zijn laatste optreden in Amsterdam „een vakman toonde die net niet het verschil maakte” gaat met het orkest op Azië-tournee. Zo weerspiegelt het seizoen ook de worsteling van het orkest achter de schermen: de beste dirigenten boek je lang tevoren.

Valt er uit de lijst een clue af te leiden over de nieuwe chef-dirigent die het orkest aan het zoeken is? Het orkest gaat de zoektocht hoe dan ook niet overhaasten, zei directeur Raes eerder. Het proces is pas „in de embryonale fase”.

Dirigenten leren kennen

Maar iets zegt de programmering wel over het proces. Dirigenten naar wie je als orkest nieuwsgierig bent, die nodig je uit. Dat de communicatieve Daniel Harding (43) eerder deze maand een week bij zijn eigen orkest verschoof om de Amerika-tournee van het orkest veilig te stellen, is een duidelijk signaal van bereidheid. Tournees zijn voor het orkest een manier om dirigenten beter te leren kennen – en vice versa. En Harding leidt volgend seizoen weer een tourneeconcert, dan in Luzern.

Toegan Sochiëv. Foto Sergei Ilnitsky

Ook opvallend: de extreem muzikale Rus Toegan Sochiëv, muzikaal directeur van het Bolsjoj-orkest in Moskou, leidt volgend seizoen twee programma’s. De vorige keer was hij te jong om kandidaat te kunnen zijn, maar inmiddels is Sochiëv internationaal gezocht en ervaren, zelfs als pedagoog. Enige terzijde: hoewel pas 42 is hij in wezen een old school-dirigent.

Zal de naam van Christian Thielemann (60) op de longlist komen? Onwaarschijnlijk. Thielemann komt in juni 2020 terug, voor het eerst sinds hij in 2002 niet de nieuwe RCO-chef werd en Mariss Jansons wél. Maar hoewel Thielemanns reputatie als topdirigent van RCO-kernrepertoire solide is, heeft hij al twee betrekkingen. Daarbij is hij berucht om zijn temperament en conservatieve voorkeuren – ook buiten de muziek.

Politieke kleur

En zoals directeur Jan Raes benadrukte: het Concertgebouworkest moet actief werken aan een voor musici zo aantrekkelijk mogelijk werkklimaat, juist omdat de Amsterdamse salarissen internationaal bezien laag zijn. Dus hoewel het functieprofiel van de nieuwe chef niet openbaar is, kun je vermoeden dat Thielemann vanwege politieke kleur en leiderschapsprofiel voor het democratisch georganiseerde orkest geen droomkandidaat is.

Andris Nelsons. Foto Jan Woitas/EPA

Yannick Nézet-Séguin, voormalig chef te Rotterdam, is dat op papier wel. Maar hij heeft het Concertgebouworkest nog nooit gedirigeerd en komt ook volgend seizoen niet: te druk met de Metropolitan Opera en het Philadelphia Orchestra. Bij dat orkest loopt zijn contract tot 2025. Alleen als er echt geen haast is, is er hoop. Dat geldt ook voor de bij de musici geliefde Andris Nelsons, die gold als een van de favorieten toen Daniele Gatti werd aangesteld en in januari weer voor het orkest staat. Zijn aanstelling in Leipzig loopt af in 2022.

Twee zeer getalenteerde allround-veertigers met opvattingen waar je als 21ste-eeuws orkest mee vooruit kunt, zijn de aimabele Spanjaard Pablo Heras-Casado (47) en de rijzende Franse ster François-Xavier Roth (47). Heras-Casado mag zich in augustus over het nieuwe jongerenorkest RCO Young ontfermen. Roth, in januari voor het orkest, is met zijn brede repertoire, scherpe visies, muzikantenbloed en geweldige Mahler-neus een potentiële shortlist-kandidaat.

Vrouwen

Komt Jaap van Zweden ook op die shortlijst? Het orkest heeft Van Zweden tussen 2008 en 2017 niet als gast-dirigent gevraagd, terwijl hij elders bij toporkesten furore maakte. Of het orkest waar hij als concertmeester zijn carrière startte hem nu wel ziet als de gedroomde leider, blijft afwachten. Van Zweden zelf ontkende niet dat hij geïnteresseerd is, maar als kersverse chef van de New York Philharmonic, met een programmering waar Amsterdam jaloers naar mag kijken, zit hij ook goed waar hij zit.

En de vrouwelijke dirigenten dan? Die lijken geen Amsterdams speerpunt. Komend seizoen komen er slechts twee: Elim Chan, dan al chef in Antwerpen, en barokspecialiste Emmanuelle Haïm. „Hoe meer vrouwen zullen dirigeren, hoe meer er hier op de bok staan”, aldus directeur Jan Raes.

Correctie (26 februari 2019): De voornaam van Santtu-Matias Rouvali werd in een eerdere versie van dit stuk foutief geschreven als Santtu-Mathias, de voornaam van François-Xavier Roth werd geschreven als Francois-Xavier en Emmanuelle Haïm werd foutief Emanuelle Haim genoemd. Sochiëv stond geschreven als Sokiev. Al deze namen zijn hierboven aangepast.