Trump en Kim moeten nu wel met iets concreets thuiskomen

Denuclearisering Trump en Kim Jong-un zullen mogelijk concrete stappen zetten, al zijn die misschien klein.

Nog maar heel even slapen en dan kan de Amerikaanse president Trump in de Vietnamese hoofdstad Hanoi eindelijk zijn grote vriend Kim Jong-un weer eens diep in de ogen kijken. Trump zei in september vorig jaar „verliefd” te zijn geworden op de dictatoriale leider van het communistische Noord-Korea, ook door de letterlijk reusachtige brieven die hij van Kim kreeg.

Maar de grote vraag tijdens de tweede topontmoeting tussen Trump en Kim is natuurlijk niet of beide leiders elkaar nog leuk vinden. Het gaat erom of ze tijdens deze tweede top op 27 en 28 februari wél in staat zijn om concrete stappen te zetten die de daadwerkelijke denuclearisering van Noord-Korea naderbij brengen.

Bij de eerste top in Singapore, nu acht maanden geleden, mislukte dat jammerlijk. Beide landen kwamen niet verder dan een in heel algemene termen opgestelde verklaring, waarna ze hun oude standpunten gewoon weer konden herhalen.

Trump stelt overigens dat de top van toen wel degelijk resultaat heeft opgeleverd: hij wijst er op dat Noord-Korea in elk geval geen kernproeven meer doet en geen raketten meer test, en dat daarmee de oorlogsdreiging is verdwenen.

Cheng Xiaohe is hoogleraar aan de faculteit Internationale Studies van de Renmin-Universiteit en volgt de betrekkingen tussen Noord-Korea, de VS en China op de voet. Hij denkt dat er deze keer wel ook echt concrete stappen gezet gaan worden, al zijn die misschien klein. Volgens hem zou Trump anders niet hebben toegezegd om naar Hanoi te komen. „Trump kan niet voor een tweede keer met lege handen thuiskomen. Daar komt zelfs hij niet mee weg”, denkt Cheng.

Lees meer over de keuze voor Hanoi als locatie voor de top

Gezamenlijke definitie

Anderen zijn daar cynischer over. Volgens hoge Amerikaanse ambtenaren die betrokken zijn bij de voorbesprekingen met Noord-Korea is er nog niet eens overeenstemming over een gezamenlijke definitie van het begrip denuclearisatie. Laat staan dat Noord-Korea zich daaraan al gecommitteerd zou hebben.

Ook lopen de werkbesprekingen met Noord-Korea uiterst stroef. Volgens Victor Cha, voormalig lid van de Amerikaanse Nationale Veiligheidsraad, is dat omdat de Noord-Koreanen ervan uitgaan dat Trump bereid is dingen toe te zeggen die zijn onderhandelaars nooit zouden toezeggen. „De Noord-Koreanen weten dat ze een betere deal krijgen van de president, en daarom praten ze liever alleen met hem”, aldus Cha.

Voor Kim lijkt één resultaat deze keer vooral belangrijk: het verlichten van de sancties tegen Noord-Korea. Onlangs kwam er een Noord-Koreaanse memo naar buiten waarin het land de Verenigde Naties op de hoogte stelde van het terugbrengen van de voedselrantsoenen van 550 naar 300 gram per dag vanwege ernstige tekorten.

De tekorten worden toegeschreven aan hitte, droogte en overstromingen, maar ook aan de sancties. Daardoor zou bijvoorbeeld brandstof voor landbouwmachines extra schaars zijn.

De Noord-Koreanen weten dat ze een betere deal krijgen van de president, en daarom praten ze liever alleen met hem

Victor Cha, Voormalig lid Nationale Veiligheidsraad VS

De omstandigheden zijn inderdaad penibel: 41 procent van de bevolking is inmiddels ondervoed en ruim de helft heeft voedselhulp nodig, zo schatte een woordvoerder van de VN onlangs. De situatie is daarmee slechter dan in voorgaande jaren.

Dat Noord-Korea juist nu met dit memo naar buiten komt, lijkt zeker ook bedoeld om extra druk te leggen op de besprekingen in Hanoi. De VN zouden de sancties op zijn minst moeten verlichten, is de boodschap, want anders is de wereld medeverantwoordelijk voor de hongersnood in Noord-Korea.

Cheng wijst op de risico’s van het verlichten of opheffen van de sancties. „Dat kunnen de VS maar één keer doen, want die krijg je nooit meer terug. China heeft indertijd ingestemd met de sancties en moet zich er daarom nog aan houden, maar dat is met tegenzin. China zal er nooit opnieuw mee instemmen.”

De vlaggen van Noord-Korea en de VS in Hanoi.

Foto Kim Kyung-Hoon/ Reuters

Handelspartner

Zonder Chinese deelname zijn de sancties waardeloos. Het land is als verreweg de grootste handelspartner van Noord-Korea verantwoordelijk voor ongeveer 90 procent van alle handel. China riep er al meteen na de eerste top in Singapore toe op om de sancties te verlichten. China en Rusland zeggen nu regelmatig dat de sancties kunnen worden opgeheven.

Hoogleraar Cheng Xiaohe is veel optimistischer over de resultaten die gehaald kunnen worden dan Amerikanen. Hij denkt dat Noord-Korea, in ruil voor verlichting van de sancties, misschien zal willen toezeggen om een lijst van het volledige nucleaire arsenaal op tafel te leggen. „Dat moet toch een keer gebeuren, want hoe kun je over denuclearisatie praten als niet eens bekend is wat Noord-Korea allemaal heeft?”

Hij gelooft ook niet dat Noord-Korea zonder kernwapens niet kan overleven. Dat wordt vaak genoemd als onderliggende reden dat Kim zijn nucleaire wapens nooit zou willen opgeven. „Noord-Korea bestaat al sinds 1948, en deed pas in 2006 zijn eerste nucleaire test. In die tijd daarvoor bestond het land toch ook gewoon?”

Cheng vindt ook dat de vaak gemaakte vergelijking van Noord-Korea met Libië niet opgaat, waar Gaddafi in 2011 werd vermoord nadat hij eerder zijn kernwapenprogramma had opgegeven. „Libië was een aantrekkelijke prooi vanwege zijn olievoorraden, een land met een klein leger en met moeilijk te verdedigen landsgrenzen.”, stelt Chen. „Noord-Korea heeft een leger van 1,2 miljoen man . Alleen al daarom is de situatie er heel anders”.

Langzame denuclearisatie

Hij gelooft dat Noord-Korea wel degelijk wil denucleariseren, alleen liefst wel zo traag mogelijk, en misschien uiteindelijk ook niet volledig. Volgens Cheng kan de hele denuclearisatie tientallen jaren in beslag gaan nemen.

Cheng denkt dat beide partijen misschien een vredesovereenkomst gaan sluiten. Volgens hem is dat alleen wel lastig, omdat China daar dan niet bij zou zijn, Het land is een van de ondertekenaars van de wapenstilstand die in 1953 een einde maakte aan de Koreaanse oorlog. Met een vredesverklaring zou ook president van Zuid-Korea Moon Jae-in heel blij zijn: voor hem is dat punt misschien nog wel belangrijker dan denuclearisering. Zowel Kim als Trump zouden er mee kunnen pronken, zonder dat het beide landen veel kost.

Ook denkt hij dat beide landen misschien eindelijk een diplomatieke vertegenwoordiging in elkaars landen zullen oprichten: plannen die al dateren van de vorige eeuw, maar die steeds weer zijn uitgesteld.

Trump gaf een paar dagen terug aan dat het voor hem niet meer nodig is dat Noord-Korea eerst volledig denucleariseert voordat de VS ook maar iets aan de sancties willen doen. Hij zei dat hij misschien bereid was de sancties te verlichten als er „betekenisvolle vooruitgang” zou zijn geboekt. Kim kan zijn vriend Trump er misschien van overtuigen dat die vooruitgang er wel is, ook al stellen de stappen die hij daarvoor gaat zetten in de ogen van de buitenwereld misschien teleur.

Correctie (26 februari 2019): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Gaddafi zijn kerwapens had opgegeven. Dat moest kernwapenprogramma zijn.