Nederland wil evenveel grip op Air France-KLM als Frankrijk

Luchtvaart Kabinet-Rutte III trekt ten minste 680 miljoen euro uit om de economische belangen van KLM en Schiphol te beschermen.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA) en Minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat (VVD) geven een persconferentie op het Ministerie van Financien vanwege de aanschaf van KLM aandelen.
Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA) en Minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat (VVD) geven een persconferentie op het Ministerie van Financien vanwege de aanschaf van KLM aandelen. Foto David van Dam

Voor bijna 700 miljoen euro tracht het kabinet meer grip te krijgen op de verhoudingen tussen Air France en KLM. Door voor het eerst een groot aandelenbelang in het luchtvaartbedrijf te verwerven wil de regering ook de belangen van luchthaven Schiphol beter bewaken.

Sinds de overname van KLM door Air France, in 2004, voerden de Fransen de boventoon. De Franse staat houdt een aandelenbelang van ruim 14 procent in het bedrijf, maar Nederland wilde nooit een belang opbouwen. Nu wil Nederland alsnog een „gelijkwaardig belang” aanschaffen.

De ministers Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) en Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) organiseerden dinsdagavond vrij plotseling een persconferentie op het ministerie van Financiën om dat nieuws bekend te maken. De twee bewindspersonen stelden dat de belangrijke functie van Schiphol en KLM op het punt stond te verdwijnen. Hoekstra zei het vrij onomwonden: „Er was simpelweg te weinig invloed van de Nederlandse staat in KLM om het Nederlandse publieke belang goed te kunnen behartigen.”

Omdat het ministerie van Financiën in korte tijd al 12,68 procent van de aandelen in het beursgenoteerde Air France-KLM had vergaard, diende dit vanwege de koersgevoeligheid snel bekend te worden gemaakt. De investering van tot dusverre 680 miljoen euro komt niet uit de lopende rijksbegroting, maar komt ten laste van de staatsschuld.

Als reden voor de plotselinge aandelenverwerving noemde Hoekstra „het waarborgen van het publieke belang van Nederland”. Zijn collega Van Nieuwenhuizen voegde daaraan toe dat het vooral gaat om het economische belang van zowel KLM als luchthaven Schiphol, goed voor „minstens 113.000 banen en een toegevoegde waarde van 9 miljard”.

Het luchtvaartbedrijf staat al tijden onder grote interne spanningen, omdat de Nederlandse tak zich hoe langer hoe meer voelt ondergesneeuwd onder de Franse dominantie. Terwijl in financieel opzicht KLM het juist aanzienlijk beter doet dan Air France. Recent kwam de positie van KLM-topman Pieter Elbers onder druk te staan. De nieuwe overkoepelende bestuursvoorzitter, de Canadees Ben Smith, wilde het concern herstructureren, waarbij KLM nog minder autonomie zou krijgen en Elbers mogelijk zou moeten vertrekken. Na grote druk vanuit Nederland, zowel vanuit de Haagse politiek als vanuit de werknemers, werd Elbers toch voor een nieuwe termijn benoemd. KLM moest wel andere concessies doen, waardoor Parijs meer grip op de Nederlandse dochter krijgt.

Verharding van de relatie

Volgens minister Hoekstra was de bestuurlijke crisis rond Elbers „niet de aanleiding” voor het plotselinge staatsbelang in Air France-KLM. Die strubbelingen waren volgens hem „wel een illustratie van de verharding” in de relatie tussen Parijs en Amstelveen, waar het hoofdkantoor van KLM staat.

Alvorens het wereldkundig maken, ook in een Kamerbrief , had premier Mark Rutte (VVD) de Franse president Emmanuel Macron persoonlijk op de hoogte gesteld. Ook Hoekstra had met zijn Franse collega Bruno Le Maire en „andere direct betrokkenen” bij het concern contact gehad.

Dat er op het hoogste politieke niveau over deze plotselinge aandelenverwerving is gesproken, is meer dan een vriendendienst want de bedrijfsvoering van het Frans-Nederlandse is al sinds de overname van KLM in 2004 in veel opzichten een politieke zaak.

Anders dan de Fransen koos Nederland er destijds voor geen belang in de houdstermaatschappij te nemen. Wel hield de staat een kleine 6 procent in de Nederlandse dochter KLM.

Lees ook: KLM is 100, maar feestelijk is het niet

De stap van Nederland om een fors belang in Air France-KLM te kopen is in zekere zin opmerkelijk omdat niet alleen dit kabinet maar ook vorige kabinetten een dergelijke stap steeds hebben afgehouden. Hoewel partijen in de Tweede Kamer, waaronder de PVV en VVD, aandrongen op meer rechtstreeks Nederlandse zeggenschap vonden achtereenvolgende bewindspersonen dat dat niet nodig was omdat er steeds goed overleg met de Fransen was. Maar minister Hoekstra moest dinsdagavond erkennen dat „intensieve gesprekken met de onderneming en met de Franse staat de afgelopen jaren niet tot verbeterde afspraken hebben geleid”.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Barbara Rijlaarsdam
    • Philip de Witt Wijnen