May dwingt Lagerhuis tot doorhakken onmogelijke knoop

Brexit Dinsdag schoof de Britse premier Theresa May ogenschijnlijk de verantwoordelijkheid voor de Brexit af op het Lagerhuis.

De Britse premier Theresa May, dinsdag op weg van haar ambtswoning aan 10 Downing Street naar het Lagerhuis in Londen.
De Britse premier Theresa May, dinsdag op weg van haar ambtswoning aan 10 Downing Street naar het Lagerhuis in Londen. Foto Matt Dunham / AP

Even terugspoelen. Om te begrijpen wat premier Theresa May dinsdag het Lagerhuis beloofde, is het nodig terug te gaan naar 15 januari. Toen verloor May de stemming over haar Brexit-deal op verpletterende wijze. „Het is overduidelijk dat het Lagerhuis deze deal niet steunt. De stemming zegt niets over waar wel steun voor is”, zei May toen. Vervolgens beloofde de premier het Lagerhuis grotere zeggenschap te geven over de Brexit.

Dinsdag schoof May ogenschijnlijk de verantwoordelijkheid voor de Brexit af op het Lagerhuis. De premier beloofde dat ze haar Brexitdeal op 12 maart voorlegt ter stemming. Schiet het Lagerhuis haar akkoord opnieuw af, dan volgt op 13 maart een nieuwe stemming, dán moet worden bepaald of de Britten op 29 maart zonder akkoord uit de EU treden. Vindt een meerderheid van het Lagerhuis zo’n chaotische Brexit geen goed plan, dan stemt het Lagerhuis op 14 maart of May bij de EU uitstel van de Brexit – tot eind juni – moet aanvragen.

May leek haar collega’s te zeggen: jullie zeggen keer op keer ‘nee’, jullie eisen keer op keer meer, dan mogen jullie ook de onmogelijke knoop doorhakken.

Lees ook: Labour schaart zich achter tweede Brexit-referendum

In de Britse politiek is het ongebruikelijk dat de premier het Lagerhuis zo veel macht gunt. Gewoonlijk geldt: de regering leidt, het Lagerhuis zegt ‘ja’. Dit zijn geen gewone tijden. May is premier van een minderheidsregering. De Tories en Labour brokkelen af als politieke machtsblokken. Beide partijen zagen de afgelopen week fractieleden opstappen. Door de Brexit worden meningsverschillen uitvergroot en de sfeer koortsachtig.

May deed er alles aan over te komen alsof zij het Lagerhuis een paadje heeft geboden om zonder al te veel gezichtsverlies de Brexit op de lange baan te schuiven, om maar zo’n chaotische No Deal te vermijden.

No Deal blijft als drukmiddel

Daarmee hanteert May No Deal onverminderd als drukmiddel om het Lagerhuis tot keuzes te dwingen. Zelfs als een meerderheid tegen No Deal stemt op 13 maart, is een wanordelijke Brexit niet van de baan. Het is mogelijk dat er een dag later geen overeenstemming is over de voorwaarden voor de premier om bij de EU uitstel aan te vragen. Dan is het Lagerhuis weer terug bij af en treedt het VK op 29 maart zonder akkoord uit.

Het kan ook dat er wel uitstel komt, maar dat de Britse politiek eind juni opnieuw de rand van de kloof ziet opdoemen in de vorm van een No Deal. Een tweede verlenging is volgens May niet wenselijk, want dan moeten de Britten Europese verkiezingen houden. „Uitstel kan een No Deal niet uitsluiten”, zei May dinsdag. „Dat kan alleen door de Brexitprocedure in te trekken, wat ik niet ga doen. Of door een deal te steunen.”

Om die laatste zes woorden is het May te doen. Ze wil het Lagerhuis liever helemaal geen controle geven. Ze wil iedereen die uittreden in principe steunt maar tegen haar deal stemde, laten voelen: in jullie streven naar een perfecte Brexit, stellen jullie het uittreden in de waagschaal.

May wordt geholpen door Labour-leider Jeremy Corbyn die besloot een nieuw Brexit-referendum te steunen. Daar is momenteel geen meerderheid voor, maar een nieuwe volksraadpleging blijft boven de markt hangen. De steun ervoor kan toenemen. De EU kan hinten voor uitstel te zijn als er een nieuw weegmoment voor de Brexit komt. EU-leiders hebben al gezegd dat uitstel bespreekbaar is als de Britse politiek er iets wezenlijk mee doet dat de huidige impasse doorbreekt.

Brexiteers zullen huiveren van de gedachte dat de combinatie van uitstel en een nieuw referendum momentum krijgt. Zo kan uitstel overgaan in afstel. Dat is een doemscenario voor veel Tories, de Noord-Ierse unionisten die May gedogen en de tientallen Lagerhuisleden van Labour die kiesdistricten vertegenwoordigen waar de Brexit wordt gesteund.

Zij kunnen aan hun kiezers niet uitleggen dat de Brexit niet doorgaat en zullen door de stappen van May dinsdag aangezet worden een uitweg te zoeken. May zal hen paaien, met meer geld voor arme gebieden in het noorden en de Midlands, met garanties dat Europese milieunormen en arbeidswetgeving gevolgd wordt. Dat is het eindspel de komende weken en plaatst deze Lagerhuisleden op 12 maart voor de vraag: kunnen zij, in de wetenschap dat uitstel dreigt, een Brexit-deal goedkeuren die haast identiek is aan de deal die in januari sneuvelde?