Keire Johnson, Bing Liu en Zack Mulligan in ‘Minding the Gap’

‘Liefde hoeft niet altijd pijn te doen’

Bing Liu De regisseur sleepte zeer terecht een Oscar-nominatie in de wacht voor zijn ijzersterke documentaire ‘Minding the Gap’: een portret van drie skateboarders en hun trauma’s, dat veel zegt over het Amerika van Trump.

Zijn debuut Minding the Gap werd meteen voor de Oscar voor beste documentaire genomineerd. Daardoor groeide regisseur Bing Liu (29) in één klap uit van volslagen onbekend tot een van de meest gevierde jonge documentairemakers van dit moment. Terecht, want Minding the Gap is een zowel ontroerende als diepgravende film, die veel stof tot nadenken biedt. Als toekomstige historici terugkijken naar de films die inzicht geven in de sociale malaise in de VS die president Trump heeft voortgebracht, zou Minding the Gap weleens hoog op hun lijstje kunnen staan.

Liu volgt drie jongemannen uit een weinig kansrijk milieu, die een passie voor skateboarden delen in de stad Rockford, niet ver van Chicago. De jongens bevinden zich op de grens van volwassenheid. Een van hen is Liu zelf. Hij is de zoon van een Chinese immigrante, die in de VS scheidde en hertrouwde met een witte Amerikaan. Die mishandelde haar en belaagde ook haar twee zoons. In Minding the Gap gaat Liu een moeilijk gesprek aan met zijn moeder over de kwetsuren van zijn jeugd.

Keire Johnson, de tweede hoofdpersoon, is een werkzoekende Afro-Amerikaanse jongen, die ook de nodige blessures opliep door de hardhandige opvoeding van zijn vader. Zack Mulligan is een charismatische wildebras die een rustig leven wil beginnen met zijn zwangere vriendin Nina, maar dat loopt faliekant mis.

Zijn de jongens gedoemd om de disfunctionele patronen van hun jeugd te blijven herhalen, of dient zich ergens een uitweg aan? Dat is vraag die Minding the Gap stelt. Omdat Liu zijn hoofdpersonen over een lange periode van zes jaar heeft gevolgd, kan hij een coming-of-ageverhaal vertellen dat de gemakkelijke clichés van dat genre ver overstijgt.

„Aanvankelijk wilde ik een film maken over skateboarders en hun persoonlijke trauma’s”, vertelt Bing Liu in november in Amsterdam tijdens het documentairefestival IDFA. „Veel skateboarders komen uit gezinnen met problemen. Dat was een patroon dat me begon op te vallen, omdat ik zelf een skateboarder ben en veel skatevideo’s heb gemaakt. Kinderen die problemen thuis hebben zijn misschien meer nog dan anderen geneigd om te zoeken naar een activiteit waarin ze zich helemaal kunnen verliezen. Dat kan basketbal zijn of hoelahoepen, maar ook skateboarden.”

Wat bood skateboarden u precies?

„Vooral het gevoel ergens controle over te hebben. In je leven heb je verder misschien nergens controle over, niet thuis en ook niet op school. Maar op een skateboard heb je die controle wel. Skateboarden leert je ook om te gaan met mislukkingen. Je bent voortdurend aan het oefenen op de moeilijkste trucs. Het grootste deel van de tijd ben je aan het falen. Dat kan een waardevolle ervaring zijn.”

Uw hoofdpersonen ontwikkelen zich precies tegenovergesteld aan wat je als kijker verwacht.

„Ik vond het leuk om in de montage te spelen met die verwachtingen. Een documentaire ontstaat echt aan de montagetafel. Dat heb ik inmiddels wel geleerd. Toen ik begon te filmen had ik zelf misschien ook niet zoveel vertrouwen dat Keire iets van zijn leven zou kunnen maken. Maar hij bleef maar dingen aanpakken en uitproberen. Dat is precies wat je wilt als filmmaker: een hoofdpersoon die altijd zijn doelen blijft nastreven, tegen alle obstakels in.

„Zack daarentegen leek het op zeker moment helemaal op te geven. Hij glijdt dan heel snel af. In het begin doet hij nog wel zijn best. Maar dat was misschien omdat ik met mijn camera in de buurt was. De aanwezigheid van de camera heeft natuurlijk altijd invloed. Maar als je iemand zes jaar blijft volgen, is het onmogelijk om altijd een masker te blijven dragen. Dat houdt niemand vol. Dat is gewoon te vermoeiend. De waarheid komt uiteindelijk boven tafel.”

U komt als filmmaker in een lastig parket als Zacks vriendin, Nina, vertelt dat ze door hem is geslagen. Ze wil niet dat u er met hem over praat.

„Door woest en onvoorzichtig op te treden zou ik haar situatie hebben kunnen verslechteren. Maar ik wil natuurlijk ook niet negeren wat ze me heeft verteld. Veel mensen die in aanraking komen met huiselijk geweld, krijgen te maken met dat dilemma. De dader heel direct aanspreken op zijn gedrag is niet altijd het beste voor het slachtoffer. Dat weet ik uit mijn eigen jeugd. Uiteindelijk moet het slachtoffer zelf aangeven welke weg iemand in wil slaan.

„Ik wilde Zack in de film niet als een monster afschilderen. Ik laat zien wat zijn problemen zijn en waar zijn gedrag uit voortkomt. Ik denk dat hij daar ook naar op zoek was: naar iemand die zijn problemen zag en serieus nam. Maar tegelijkertijd wilde ik hem ook aanspreken op zijn verantwoordelijkheid voor zijn gedrag. Dat was een heel lastige balans.”

Om verder te kunnen met het leven moet je de trauma’s van het verleden onder ogen zien. Is dat de boodschap van de film?

„Zack wil in de film nooit over het verleden praten. Vragen daarover wuift hij meteen weg. Keire en ik verzetten juist veel werk om met het verleden te leren omgaan. Dat is zeker niet gemakkelijk. We zijn beiden opgegroeid met iemand die van je moet houden en voor je moet zorgen, maar tegelijkertijd iemand blijkt te zijn die je keer op keer pijn doet en je vertrouwen schendt. Daardoor kun je in een vicieuze cirkel terechtkomen waarin pijn en liefde helemaal met elkaar verweven raken. Je moet leren dat liefde en pijn niet hoeven samen te vallen. Maar dat kan dan weer voelen als verraad aan je ouders, die toch ook veel voor je hebben gedaan. Dat maakt het zo lastig en zwaar.”