Jihadisten komen niet zomaar vrij

Dreigingsbeeld De kans dat jihadisten vrijkomen omdat de bewakers zijn verdwenen – het dreigscenario van Trump – is uiterst klein.

Een Franse vrouw, echtgenote van een jihadstrijder, in het Noord-Syrische vluchtelingenkamp Al-Hol.
Een Franse vrouw, echtgenote van een jihadstrijder, in het Noord-Syrische vluchtelingenkamp Al-Hol. Foto Bülent Kilic/AFP

Het leek de wereld op z’n kop: president Trump die zich rechtstatelijker toont dan premier Rutte. Zo’n tien dagen geleden twitterde de Amerikaanse president dat Europese landen ‘hun’ jihadistische strijders moesten komen ophalen in drie Syrisch-Koerdische vluchtelingenkampen en in eigen land voor de rechter moeten brengen. Premier Rutte had eerder nog gezegd dat hij de uitreizigers liever op het slagveld zag sterven, dan terugkomen naar Nederland.

Anderhalve week na Trumps tweet die veel opschudding veroorzaakte, ziet de wereld er een stuk vertrouwder uit. De kans dat het scenario waarmee Trump dreigde uitkomt – gevaarlijke jihadisten die vrijkomen omdat de bewakers zijn verdwenen – is uiterst klein. Trump gaat helemaal niet over de bewaking in de vluchtelingenkampen, zeiden Koerdische leiders het afgelopen weekeinde tegen de Duitse krant Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung. Het zijn Syrische-Koerden die de jihadi’s bewaken en niet de (honderden) Amerikaanse militairen in het gebied.

De Koerden zijn van plan die bewaking te blijven uitvoeren, zeiden ze. Totdat de Europese landen ‘hun’ gevangen jihadisten alsnog komen ophalen, of ze op andere manieren berecht gaan worden. „Hen op vrije voeten stellen is ook voor ons gevaarlijk”, aldus een van de aangehaalde Koerdische leiders.

Lees ook: Rutte wil dansen, Trump wil leiden

Trump overdreef niet alleen de Amerikaanse rol bij de bewaking in de Noord-Syrische kampen. Uit cijfers die de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) dinsdag publiceerde, blijkt dat er slechts een handvol (mogelijk gevaarlijke) Nederlandse mannen in de drie kampen vastzitten. Wel zijn er relatief veel kinderen, zo’n 25, die op het terrein van onder meer kamp Al-Hol rondlopen. Ze worden vergezeld door tien Nederlandse vrouwen, overwegend moeders van de kinderen.

Als er al een probleem is waarop Trump met zijn tweet de aandacht vestigde, dan is dat vooral een humanitair probleem, geen veiligheidsprobleem. Het totaal aantal Nederlandse kinderen in het strijdgebied onderstreept dat nog eens: ongeveer 200, van wie 130 jonger dan drie jaar. Deze laatste groep is vrijwel geheel binnen het strijdgebied geboren.

De moeders van de kinderen zijn overigens niet per se zorgzame vrouwen die, na terugkeer naar Nederland, zo snel mogelijk weer hun normale leven hier willen oppakken. Het nieuwe Dreigingsbeeld van terrorismebestrijdingsdienst NCTV dat dinsdag uitkwam, waarschuwt juist voor een andere, onbekendere kant van de vrouwelijke uitreizigers die inmiddels op hun weg terug zijn via Turkije. „Op jihadistische online platformen is er zowel aandacht voor de kwetsbaarheid van vrouwen, als voor hun strijdbare rol binnen de jihadistische beweging”, aldus de NCTV in haar nieuwste kwartaalbericht. Daarbij doelt de dienst zowel op alleenstaande vrouwen, als op moeders, zo bevestigt een woordvoerder.

‘Strijdbare vrouwen’

De observatie van de NCTV strookt met het beeld in recente reportages vanuit Syrië. Een journalist van het Britse dagblad The Telegraph trof in de streek Baghouz, de laatste IS-enclave, strijdbare vrouwen voor wie het kalifaat „de hemel” was. En de NRC-correspondent die recentelijk een vluchtelingenkamp bezocht in Noord-Syrië, vernam dat „ruwweg de helft van de vrouwen daar nog steeds het IS-gedachtengoed aanhangt en de rest beïnvloedt”.

Lees ook: De ene uitreiziger is de andere niet

Mede uit vrees voor vers bloed voor de jihadistische beweging in Nederland als gevolg van de exodus uit het Syrisch strijdgebied, handhaaft de NCTV het huidige dreigingsniveau (substantieel). Daarmee trekt de nieuwe NCTV-coördinator, Pieter-Jaap Aalbersberg de lijn door van zijn voorganger, Dick Schoof.

De ineenstorting van het kalifaat vermindert de dreiging niet zozeer, maar verandert die wel van aard, aldus de NCTV. Zo vestigt de dienst onder meer de aandacht op de nieuwe rol van Al-Qaeda, dat voor de opkomst van IS, bloedige aanslagen in Europa opeiste (zoals die in Madrid in 2004). Recente cijfers van de AIVD laten zien dat bijna een kwart van de 135 Nederlandse uitreizigers die nog op het slagveld actief zouden zijn, voor Al-Qaeda vecht.