Opinie

Plastic afval maakt stinkende wonden

Afvalverwerking De inzameling van plastic en ander verpakkingsafval is ondoordacht, meent . Goed om thuis afval te scheiden, maar perverse prikkels in de afvalverwerking leiden tot milieuschade ver weg.

PMD-afval bij Amersfoort, juli 2018, waar het twee keer per maand wordt opgehaald.
PMD-afval bij Amersfoort, juli 2018, waar het twee keer per maand wordt opgehaald. Paul van Riel/HH

Het recent gepresenteerde Plastic Pact vestigt de aandacht op plastic verpakkingsafval. Maar de voorgestelde afspraken (o.a. 70 procent recyclebaarheid per 2025) zijn onrealistisch. De praktijk van inzameling van plastic afval werkt averechts, is ondoordacht en naïef. Het is tijd voor een fundamentele herziening.

Sinds 2015 zijn Nederlandse gemeenten verantwoordelijk voor de inzameling van afval en voor de regie over afvalwerking. In de Gooise gemeente waar ik raadslid ben, vermeldt de Grondstoffen- en Afvaldienst (GAD) trots dat 70 procent van plastic, metaal en drankverpakkingen (PMD) wordt herbruikt. Door papier, glas, groen en plastic afval apart in te zamelen, vermindert de hoeveelheid onbruikbaar restafval. Van PMD laat blik zich goed sorteren. Hetzelfde geldt voor drinkverpakkingen, maar de grootste categorie huishoudelijk afval is een verzamelbak van kunststof verpakkingsmaterialen. Naar schatting 60 procent bestaat uit een allegaartje van zachte kunststof verpakkingsmaterialen: een vervuild, plastic samenraapsel dat zich moeilijk laat sorteren en waar de industrie weinig mee kan.

Uitzonderlijk hoog

In 2007 is wettelijk bepaald dat producenten zelf moeten zorgen voor het inzamelen en opruimen van geproduceerde verpakkingen. Zij dragen naar rato een afvalbeheersbijdrage af aan het Afvalfonds. Volgens het tienjarenplan van 2013 is afgesproken dat het Afvalfonds gemeenten per ton opgehaald en recyclebaar verpakkingsafval betaalt om de inzameling te stimuleren. Gelet op de prijs voor papier en glas (beide 47 euro per ton) en die voor metaal (71 euro) is de prijs van kunststof met 686 euro per ton uitzonderlijk hoog.

Lees ook: Bewuster met plastic omgaan is het nieuwe normaal

De overeenkomst bepaalt verder dat iedere materiaalsoort zorgt voor een circulair systeem. Dat principe verhoudt zich slecht met PMD, dat is immers een verzameling van materialen. Zelfs de exorbitante vergoeding voor kunststof blijkt niet toereikend om van de rommel af te komen.

Inzamelaar GAD levert het opgehaalde afval aan sorteerders, die kijken naar de geschiktheid voor recycling. De sorteerders blijven zitten met zachte kunststof verpakkingen, waarvan slechts eenvijfde terechtkomt bij innovatieve recyclingbedrijven. Veruit het meeste – rond de 80 procent – blijkt ongeschikt door vervuiling en technische onzuiverheid. Een gedeelte eindigt in verbrandingsovens, maar het meeste belandt bij handelaren. Het zicht op handelaren is beperkt.

Zo is de controle op registrerende producenten van verpakkingen gedaald van 48 procent in 2013 naar rond de 10 procent nu. In 55 procent van de gevallen is de in- en uitgaande stroom bij afvalbedrijven onjuist gerapporteerd en in de helft van de gevallen komt de gemeentelijke opgave niet overeen met de administratie van afvalbedrijven. Toch worden gemeenten gemiddeld niet vaker dan eens in de vijf jaar gecontroleerd. De Commissie Toezicht Monitoring Verpakkingen controleert de rapportage. Haar verslag spreekt van „een zeer complex proces met grote foutgevoeligheid”. Opmerkelijk is ook dat het Uitvoerings- en Monitoringsprotocol Verpakkingen bepaalt dat controles plaatsvinden op afspraak, aangekondigd dus, en in overleg met het afvalbedrijf en het Afvalfonds.

De belangen van die partijen lopen synchroon: het afvalbedrijf profiteert van de vergoeding en het Afvalfonds ruimt schijnbaar op. Handelaren varen met ons kunststofafval over de wereldzeeën. Tot voor kort werd veel naar China verscheept, totdat China de troep niet meer accepteerde. Het geperste plastic bleek zo vervuild, dat men zich afvroeg of er restafval was bijgemengd. Nu varen de schepen met balen plastic door naar andere, Aziatische bestemmingen waar (kinder)handen nog wel bereid zijn de rotzooi uit te pluizen. Mits die balen plastic inderdaad op de bestemming aankomen. Misschien dat gecontroleerd verbranden dan beter is dan ongecontroleerd verschepen.

Lees ook: Europese Commissie wil einde maken aan wegwerpplastic

Weinig vooruitzicht

De tienjarenafspraken over afval van 2013 lopen binnenkort ten einde. De Commissie Toezicht Monitoring Verpakkingen merkt echter op dat weinig voortgang wordt geboekt bij de evaluatie. Ondertussen hebben de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het ministerie van Infrastructuur en Milieu zich per 1 januari 2018 terugetrokken uit het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken, dat zich vanuit de industrie richt op de techniek van de recycling .

Op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren zijn er drie punten die aandacht vereisen: de vervuiling, de materiaalstromen en het toezicht. Bij de goede bedoelingen rond het inzamelen van PMD-afval stond het perspectief van de consument centraal, in plaats van de belangen van de recyclingindustrie of producenten. Blik en drinkpakken hebben een vervuilende werking op zacht kunststof die de herbruikbaarheid ondermijnen, terwijl metaal gewoon gemakkelijk is te scheiden. Waarom dan niet een drastische herziening van de PMD-categorie, zodat het vervuilingsprobleem verholpen kan worden ?

Voor de zuiverheid van materiaalstromen hoeven we van producenten geen oplossing te verwachten; die willen zich immers onderscheiden en dat leidt tot technische diversiteit. De (Europese) overheid zou de regie daadkrachtiger naar zich toe kunnen trekken met eisen over design for recycling. De recente ‘ EU-strategie voor plastic in een circulaire economie’ biedt aanknopingspunten.

Dan is er de zin en onzin van monitoring en toezicht. De inspanning is groot en de foutgevoeligheid enorm. Er zijn diverse toezichthouders, maar het zicht op de keten ontbreekt. Het is prachtig om op feestjes goede sier te maken met ons duurzame huishouden en om anderen de maat te nemen over de circulaire economie, maar als we het milieu echt serieus nemen, moeten we in plaats van afval onze grenzeloze naïviteit laten varen.

Bij afnemende kwaliteit van kunststofafval en toenemende kosten voor recycling, is besloten massaal PMD-afval in te zamelen. Het aanbod verveelvoudigt daardoor. Volgens het GAD nam het aanbod in 2017 met 370 procent toe ten opzichte van 2016. Terwijl de recyclingopbrengst slechts 20 procent bedraagt. Ondertussen zit de vraagzijde voor dit afval, de recyclingcapaciteit dus van de afvalverwerkende bedrijven, aan zijn maximum.

Het gevolg is dat een oncontroleerbaar groeiend overschot onbruikbare zachte plastics op zijn best wordt verbrand, maar in veel gevallen buiten ons zicht verscheept wordt door handelaren die alsnog rendement zoeken. De primaire motivatie voor de inzameling door gemeenten is ondertussen de buitensporige vergoeding en de druk om restafval te reduceren. Zo is door perverse prikkels een industriële afvalketen ontstaan. Door mijn eigen gemeentelijke PMD-container zie ik nu de onvoorstelbare hoeveelheid verpakkingsmateriaal die we weggooien. Maar of dit afval scheiden, dus inzamelen bij de bron, een positief effect heeft op het milieu, dat valt te betwijfelen. Een plastic pact met goede voornemens verandert daar weinig aan.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.