'Postfusie hele dure manier om maatschappelijk belang veilig te stellen'

Postbezorging PostNL wil zijn grootste postbezorgingsconcurrent overnemen. Het bedrijf hoopt dat de politiek de toezichthouder zal overrulen.

PostNL-topvrouw Herna Verhagen en Sandd-directeur Ronald van de Laar vertelden maandag op een persconferentie dat ze graag gezamenlijk verder willen.
PostNL-topvrouw Herna Verhagen en Sandd-directeur Ronald van de Laar vertelden maandag op een persconferentie dat ze graag gezamenlijk verder willen. Foto Evert Elzinga/ANP

De aankondiging van de overname van Sandd door PostNL leest alsof Nederland een nieuwe maatschappelijke organisatie rijker wordt, in plaats van een monopolist.

De twee concurrerende postbezorgers willen gezamenlijk verder, zo maakten ze maandag bekend. Dat is goed voor „de postdienstverlening voor ouderen en sociaal kwetsbare groepen”, voor de bezorging op „het platteland en in de krimpregio’s”. En het is goed voor de tienduizenden postbezorgers die „met hart en ziel post rondbrengen”, zei PostNL-topvrouw Herna Verhagen tijdens de persconferentie. Zij zullen straks „meer baanzekerheid” hebben.

De overname van Sandd – ter waarde van 130 miljoen euro – brengt het beursgenoteerde PostNL weer terug naar 2009. Toen dwong de nieuwe Postwet liberalisering op de postmarkt af. PostNL (1,8 miljard euro omzet uit postbezorging) heeft straks met de overname van zijn belangrijkste concurrent Sandd (201 miljoen euro omzet) een marktaandeel van zeker 95 procent.

Er is geen andere manier om de continuïteit van de postdienstverlening in Nederland in stand te houden

Ronald van de Laar, Sandd-directeur

„Deze twee partijen hebben elkaar steeds scherp gehouden”, zegt voorzitter Wim Vledder van de Vereniging Grootverbruikers Postdiensten (VGP) die bedrijven als ABN Amro, Nuon en VGZ vertegenwoordigt. „Wij verwachten dat het oude feest straks weer gaat beginnen en: we mogen tekenen bij het kruisje.” Vledder vreest dus hogere prijzen en stelt dat de concurrentie tussen Sandd en PostNL de zakelijke posttarieven jarenlang laag hield.

De marktmonitor van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) onderstreept dat. Tussen 2013 en 2017 steeg de prijs voor een brief op de consumentenmarkt – waar nauwelijks concurrentie is – met 30 procent. Op de zakelijke markt bleef die prijs gelijk, ondanks vergelijkbare volumedalingen.

Waakhond

De overname is nog geen feit. Omdat de postbedrijven meer dan tweederde van hun omzet uit Nederland halen, hoeven zij geen goedkeuring te vragen aan de Europese Commissie.

Wél moeten zij toestemming krijgen van de nationale mededingingstoezichthouder ACM. En die toestemming is gezien de bestaande regels bijzonder onwaarschijnlijk, voorziet hoogleraar economie Maarten Pieter Schinkel van de Universiteit van Amsterdam, gespecialiseerd in mededingingsbeleid. „Dit is een fusie waarmee een monopolist wordt gecreëerd die de prijzen zal willen verhogen.”

Bij PostNL en Sandd is men zich er terdege van bewust dat de ACM de overname waarschijnlijk zal blokkeren. Vandaar dat ze maandag meteen een belangrijke politieke troef op tafel legden. Ze wezen erop dat staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken, CDA) de ACM kan overrulen.

De postbedrijven doelen op artikel 47 uit de mededingingswet. Die geeft Keijzer het recht een besluit van de onafhankelijk toezichthouder te negeren, indien „gewichtige redenen van algemeen belang zwaarder wegen dan te verwachten belemmering van de mededinging”.

„Het is in het verleden nog niet gebeurd dat de minister een beroep op deze bepaling heeft gehonoreerd”, zegt mededingingsadvocaat Winfred Knibbeler van advocatenkantoor Freshfields. In 1998 trad de nieuwe Mededingingswet in werking. Sindsdien werd er één keer (tevergeefs) een beroep op artikel 47 gedaan: in 1999 toen de voorganger van de ACM de fusie tussen Jaarbeurs en RAI verbood.

Duurder uit

PostNL, Sandd én de vakbonden hebben in politiek Den Haag de geesten rijp gemaakt om artikel 47 nu wél in te zetten. Naar aanleiding van een ‘postdialoog’ met allerlei betrokkenen uit het veld, debatteerde de Tweede Kamer in september over de toekomst van de postbezorging in Nederland. Coalitiepartijen CDA en ChristenUnie brachten daar samen met een aantal oppositiepartijen de unieke bevoegdheid van Keijzer ter sprake. De staatssecretaris wees de inzet daarvan niet af. Het zou volgens haar de onafhankelijkheid van de ACM niet aantasten omdat zij als staatssecretaris „toetst op andere gronden”.

Lees ook dit artikel over hoe graag de Kamer een fusie wil

Door PostNL en Sandd werd Keijzer maandag van munitie voorzien. Ze wezen op de baanzekerheid voor hun postbezorgers (34.000 in totaal), op het belang van postbezorging op het platteland en het belang van post voor ouderen. „Er is geen andere manier om de continuïteit van de postdienstverlening in Nederland in stand te houden”, aldus Sandd-directeur Ronald van de Laar.

Hoogleraar Schinkel is daar helemaal niet van overtuigd. „Dit is vrijwel zeker een hele dure manier om het maatschappelijk belang van algemene postverstrekking veilig te stellen.” Schinkel is voorstander van een model waarbij een postbedrijf dat post bezorgt in niet-rendabele gebieden (momenteel PostNL) daarvoor van de overheid een subsidie ontvangt . „Dat is veel efficiënter dan een monopolist toe te staan over de gehele linie de prijzen te verhogen.” Voor zo’n gesubsidieerd model is echter wél concurrentie nodig.

Hoewel de fusie betrekking heeft op post, klonk maandag ook kritiek vanuit de pakkettenhoek. DHL sprak de vrees uit dat de overname negatieve gevolgen heeft voor de pakketbezorgingsmarkt, waar PostNL een marktaandeel van 65 procent heeft en DHL 25 procent. Volgens DHL evolueren de post- en pakketmarkt zich tot een brede bezorgmarkt en is de fusie slecht voor de keuzevrijheid van bedrijven en consumenten. „Wij benadrukken het belang om serieus te kijken naar het oordeel van de ACM.”

Beleggers lijken ondertussen wel vertrouwen te hebben in een goede afloop. Het aandeel PostNL is met 2,48 euro nog ver verwijderd van de 5,75 euro die het (afgewezen) Belgische BPost in 2016 voor PostNL wilde betalen. Maar beleggers gaven PostNL een flinke boost; het aandeel sloot 8,9 procent hoger.

Lees ook over 2017 toen Sandd nog heel graag wilde concurreren met PostNL
    • Camil Driessen