Conflict escaleert aan grenzen

Venezuela De oppositie slaagde er niet in om westerse hulpgoederen het land in te krijgen. De grenzen veranderden in een slagveld.

Demonstranten bij botsingen met de Venezolaanse nationale garde in Ureña.
Demonstranten bij botsingen met de Venezolaanse nationale garde in Ureña. Foto Rodrigo Abd/AP

Het leek al een erg ambitieus, gewaagd plan, maar oppositieleider en parlementsvoorzitter Juan Guaidó, die zich een maand geleden uitriep tot interim-president, bleef tot het laatste moment volhouden. De tonnen aan Amerikaanse humanitaire hulp – hard nodig in Venezuela, maar door hem vooral ingezet als politiek pressiemiddel om het Venezolaanse leger naar zijn kant te lokken – zouden zaterdag „vreedzaam en rustig” het land in komen, bezwoer hij.

Maar na een turbulent weekend met gewelddadige botsingen tussen Venezolaanse ordetroepen, militairen en duizenden vrijwilligers bij verschillende grensovergangen in de Colombiaanse grensstad Cúcuta is het de oppositie niet gelukt de goederen in Venezuela te krijgen. Rondom de grens, die meer weg had van een oorlogsgebied, schoten Venezolaanse militairen en gardisten op de vrijwilligers met rubberen kogels en zetten zij veelvuldig traangas in. De gevreesde colectivos, burgermilities loyaal aan het regime van president Nicolás Maduro, trokken in de middag en avond door het Venezolaanse stadje San Antonio del Táchira.

In totaal vielen er dit weekend aan de grens met Colombia en Brazilië volgens VN-commissaris voor de mensenrechten Michelle Bachelet, oud-president van Chili, minstens vier doden en ruim driehonderd gewonden. Ze waarschuwde voor geweld door burgermilities die „een sinistere geschiedenis in de regio hebben”.

„En van ons verwachten ze dat we vreedzaam toekijken?”, zegt Mercedes Lima (53) onder het viaduct bij de grensovergang met het Venezolaanse plaatje Ureña. Ze grist grote keien onder een boom vandaan. „Deze stenen zijn de wapens van ons, het gewone volk”, zegt ze. „Venezuela moet bevrijd worden. Vandaag nog! Mijn zus heeft kanker en kan niet geholpen worden. In deze vrachtwagens zitten misschien wel medicijnen voor haar zodat ze kan overleven. Dat Maduro de spullen niet binnenlaat is misdadig”, zegt ze . Haar Colombiaanse vriendin helpt stenen rapen. „Dit is de droom van Simón Bolívar, de grote bevrijder van Zuid-Amerika”, zegt ze trots. „Een vereniging van Venezuela en Colombia. Samenwerken als een grote familie om Maduro weg te krijgen.”

Deserteren

Boven het viaduct zetten mensen het plotseling op een rennen. Er wordt gegild, traangas verspreidt zich. Mensen grijpen naar hun mondkapjes, zetten een gasmasker op of proberen ogen en neus met T-shirts te beschermen. „ De klootzakken vermoorden ons!”, roept Daniel Villegas (21) terwijl hij wegrent van de voorste linie. „Maar ik ben niet bang voor de dood. Ik ben bereid te vechten voor mijn land .”

In de loop van zaterdag lopen bij verschillende grensovergangen uiteindelijk ruim zestig militairen van Maduro over, zo telt Colombia. Met de handen omhoog de grens over, soms met hun dienstwapen boven het hoofd. Een van hen is de Venezolaanse militair Martínez. „Ik stond langs de kant te applaudisseren, hij sprak me aan, we spraken een tijdje en toen gaf hij mij zijn pet”, zegt Lisa Ortega trots . „Je heb heel veel moed nodig om te deserteren. Martínez geeft mij de kracht dat we ons moeten blijven verzetten. Dan ben je uiteindelijk onoverwinnelijk.”

Bij de Simón Bolívarbrug staan in de middag drie grote trucks met hulp te wachten . Mensen zijn massaal op de opleggers geklommen en vormen zo een menselijk schild: want wat doen de militairen straks als de vrachtwagens niet alleen levensmiddelen vervoeren, maar ook hele groepen mensen? Als de trucks beginnen te rijden richting grens, gillen de passagiers: „Sí, se puede. Sí, se puede” (Ja, we kunnen het). Maar in de namiddag escaleert het bij een van de overgangen als twee trucks in brand worden gestoken. Er ontstaat een grimmige sfeer, tot laat in de avond.

Maduro noemt de grensacties „een gringo-invasie” en verbreekt per direct alle diplomatieke banden met Colombia. Guaidó wil Venezuela deze maandag op de agenda houden bij een vergadering in Bogotá van de Limagroep, een verzameling van dertien Latijns-Amerikaanse landen plus Canada die streeft naar een vreedzame oplossing voor de crisis in Venezuela. Ook de Amerikaanse vicepresident Mike Pence zal dit overleg bijwonen.

In de internationale beeldvorming leed Maduro dit weekeinde door zijn harde optreden verder gezichtsverlies. Maar ondertussen rijst ook de vraag of Guaidó niet onverantwoord gehandeld heeft. Levens van duizenden mensen stonden op het spel. De door de VS opgezette hulpactie was óók politiek en werd niet ondersteund door hulporganisaties als het Internationale Rode Kruis. Een stap dichter naar een gewapend conflict lijkt dit weekend wel gezet.

Is Guaidó in staat om, nu de geest uit de fles is, de groep fanatieke en wanhopige Venezolanen in toom te houden? Zondag probeerden jongeren die nu in Cúcuta zijn gestrand, met molotovcocktails de grens over te komen, hoewel deze ook van Colombiaanse zijde voor twee dagen is gesloten. Ze werden met traangas teruggejaagd. Ook was er enige teleurstelling te proeven bij de vrijwilligers. „Ik had gehoopt dat we met Guaidó hand in hand de grens over zouden gaan”, zegt Samantha Vargas. Ze heeft haar witte roos nog in de hand. „Maar we hebben Guaidó nauwelijks gehoord, terwijl wij vrijwilligers met gevaar voor ons eigen leven hier nu wel zijn.”

Honger als wapen pagina 18-19