De gemeente maakt de vreugdevuren mogelijk, de bouwers wanen zich de baas

Vreugdevuren Den Haag Al decennialang wijkt alles om de gedoogvuren op de stranden van Scheveningen te laten doorgaan. Ook als afspraken door de bouwers van de stapels pallets worden geschonden, blijkt uit vrijgegeven documenten.

Het vreugdevuur van Scheveningen liep in de nacht van 31 december op 1 januari ernstig uit de hand. Het ‘vliegvuur’, zoals de brandweer het noemt, zorgde voor brand en schade in het dorp en de duinen.
Het vreugdevuur van Scheveningen liep in de nacht van 31 december op 1 januari ernstig uit de hand. Het ‘vliegvuur’, zoals de brandweer het noemt, zorgde voor brand en schade in het dorp en de duinen. Foto Eric Brinkhorst

‘Ja is echt heftig…” „Lijkt niet goed te gaan…” „De grens is duidelijk overschreden!” Het is twintig voor twee ’s nachts, nieuwjaarsdag. Scheveningen staat in brand, het vreugdevuur op het strand is volledig uit de hand gelopen. Via de app houden gemeenteambtenaren elkaar op de hoogte – ze kijken mee via een webcam. Eerder op de avond hebben ze nog geappt: „Nu met de beentjes omhoog! Fijne jaarwisseling.”

Ze houden sinds Tweede Kerstdag de bouw van de vreugdevuren op Scheveningen en in Duindorp in de gaten. Ze appen elkaar over de snelheid waarmee de bouwers pallets stapelen. Over de bouwstop als de stapels een volume van 10.000 m3 halen. Over de sfeer die grimmiger wordt – helemaal als op het Zuiderstrand de Duindorpers midden in de nacht tóch doorbouwen.

Lees ook een reportage over het vuur

Maar veelzeggender is een app om tien uur ’s ochtends, oudejaarsdag: „In het stadsdeel zelf is het schoon. Ook de hotspot lokaties. Dat is dan weer een voordeel dat het hier op het strand gebeurt. Geen brandjes of auto’s die in de fik gaan.”

Want dát is de reden dat Den Haag al decennialang gedoogt wat er op de stranden gebeurt: „Rust in het achterland.” Daarom wordt er alles aan gedaan om de vuren te laten doorgaan, blijkt uit 1.800 documenten en 60 gigabytes aan beeld die de gemeente onlangs vrijgaf. Daardoor ook wanen de bouwers zich de baas op de stranden.

Er zijn geen vergunningen nodig, geen ontheffingen. De gemeente regelt – en betaalt – ieder jaar meer: verkeersregelaars, beveiligers, jeugdwerkers, rijplaten, de betonnen fundering, de hekken, het schoonmaken van het strand. Bij de jaarwisseling van 2017-2018 zijn zeven gemeentelijke diensten betrokken, exclusief politie, brandweer en externe instanties als de landmeter die de stapels iedere dag meet. „Het college doet alles om dit evenement in goede banen te leiden”, is het standpunt in 2017.

En dat betekent ook dat als de bouwers de afspraken „met de voeten treden”, zoals burgemeester Pauline Krikke (VVD) op 1 januari zei, er geen sancties volgen. Niet afgelopen jaarwisseling, als beide torens duidelijk hoger en omvangrijker zijn dan is afgesproken. Niet in voorafgaande jaren als de bouwers intimideren of sjoemelen met de bouwmethode. Noch als de torens (bijna) omvallen, als het geluid te hard staat, of als er te vroeg wordt begonnen met bouwen.

Terwijl er wél een draaiboek is, „een risicomatrix”. Bij die van 2018-2019 is de inschatting dat de stapel maximale hoogte en volume bereikt „mogelijk”. Wie er actie moet ondernemen, staat er ook: „Politie ziet toe en handhaaft staken bouwwerkzaamheden in opdracht burgemeester.”

Maar dat de betrokken instanties zich bewust zijn dat actie onderbouwd moet worden, blijkt ook. In kleine letters staat er onder de matrix: „Van belang is bij de te nemen maatregelen om helder te hebben: wat zijn de risico’s voor de openbare orde en veiligheid als we niet ingrijpen? Wat zijn risico’s voor de openbare orde en veiligheid als we wel ingrijpen? Wat winnen we hiermee en wat verliezen we hiermee in de contacten die er zijn met de organisatie?”

Lees ook een profiel van Pauline Krikke

Krikke besluit in de nacht van 30 op 31 december de ME niet te laten ingrijpen als op het Zuiderstrand de Duindorpers doorbouwen. Ze vindt dat de veiligheidsrisico’s te groot zijn: in het donker kunnen „er (dodelijke) slachtoffers” vallen. Waarom ze de volgende ochtend niet besluit tot het afbreken of het niet aansteken van de stapels, wordt uit de documenten niet duidelijk. De burgemeester heeft er tot nu toe niets over gezegd.

55 gedoogvuren

Het verhaal van de gedoogde vreugdevuren begint halverwege de jaren tachtig. De commandant van de brandweer meldt bij de evaluatie van de jaarwisseling 1983-1984 dat door het grote aantal branden (onbekend is hoeveel) de brandweer niet in staat was op alle meldingen te reageren. En als zijn mannen probeerden vuren te blussen, werden ze geconfronteerd met agressiviteit. Is het niet mogelijk dat de gemeente een aantal vuren organiseert, suggereert hij.

Het jaar daarop stort de gemeente op notoire brandplaatsen zand. Jongeren krijgen containers om kerstbomen, autobanden en ander brandbaar materiaal tot oudejaarsnacht op te slaan. Burgemeester Ad Havermans (CDA) verzoekt Hagenaars „dringend in het geheel geen afvalmaterialen zoals bouwhout en pallets ter opruimen aan te bieden”. „De bijzondere intensiteit waarmee een aantal jongeren zich op deze aktiviteit voorbereidt, maakt oplettendheid noodzakelijk”, schrijft hij.

Het werkt: het aantal spontane vreugdevuren neemt snel af, blijkt uit achtereenvolgende evaluaties. Het aantal gedoogde vuren ook: in 1994 zijn het er nog 55, twaalf jaar later nog vier, waaronder op Scheveningen en in Duindorp. Er melden zich weinig initiatiefnemers, is de ambtelijke conclusie.

Dan al moeten de gedoogvuren aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo mogen ze maar 5×5×3 meter (lengte × breedte × hoogte) groot zijn en mag er pas op 31 december begonnen worden met bouwen. De politie houdt toezicht op het nakomen van de afspraken, al worden die regelmatig geschonden.

De jaarwisseling van 2007-2008 is opeens weer onrustig: er zijn achthonderd branden en de ME moet worden ingezet voor onder meer „een gigantische rookbom”. Maar op Scheveningen is het „redelijk rustig” en op de stranden zelfs gezellig, melden jongerenwerkers. Er is „hard gewerkt” aan de stapels en de croissants die door hen werden gebracht, werden „erg gewaardeerd” door de bouwers. Wel is een van de aanbevelingen aan burgemeester Jozias van Aartsen (VVD) om „duidelijke spelregels (indien mogelijk zelfs zwart op wit)” vast te leggen. De vorige burgemeester legt daarmee de basis voor de huidige gedoogconstructie.

Want vanaf dat moment gaat het gedogen hand in hand met een steeds uitgebreider scala aan maatregelen om dat gedogen mogelijk te maken. Zo wordt met name het vuur op Scheveningen steeds drukker bezocht: de gemeente plaatst preventief hekken om „in geval de openbare orde of de veiligheid in het geding is” de bezoekers op afstand te kunnen houden. Voor een evenement op het strand is toestemming van het Hoogheemraadschap nodig: de gemeente regelt het. De Wet milieubeheer, die het verbranden van pallets verbiedt? Geldt nu even niet.

De rotzooi rondom de vuren? „In principe moeten ze zelf ook opruimen, maar de ervaring leert dat na het einde van het bouwen iedereen gaat douchen en klaar maken voor het feest”, staat in een mailwisseling. En ook de asresten en spijkers die na afloop achterblijven op het strand worden door de gemeente opgeruimd.

Als een arbeidsinspecteur zich bij de klantenservice meldt, mailen ambtenaren elkaar: „Mocht er komend oudejaar over het stapelen bij de inspectie SZW worden geklaagd, weet iedere arbeidsinspecteur in deze regio de historie.”

Zo krijgt iedereen die de afgelopen jaren vragen stelde – van omwonenden tot ambtenaren tot de gemeenteraad – te horen dat „het toestaan van de vreugdevuren onderdeel uitmaakt van het totale pakket aan maatregelen om de jaarwisseling feestelijk te laten verlopen”. En: „Het gaat hier om een Haagse traditie waarvoor geen vergunning is.”

Stapels vallen brandend om

Toch zijn er zorgen. In de oudejaarsnacht van 2013-2014 vallen beide stapels al brandend om. Ze zijn dan met twaalf meter al stukken hoger dan in de decennia daarvoor en de bouwers zeggen een nieuw hoogterecord te willen vestigen.

Het moet veiliger, schrijft Van Aartsen aan de gemeenteraad: „Alle afspraken worden vastgelegd in een door alle betrokken partijen te tekenen convenant.” Daarin staat: „Het niet naleven van de voorwaarden kan leiden tot het niet doorgaan dan wel beëindigen van het vuur.” De afgesproken hoogte voor 2014-2015 is vijftien meter.

Maar wie handhaaft? Jongerenwerkers klagen dat „door de begrijpelijke geheimhouding van eventuele acties er onduidelijkheid bleef bij ons over eventuele sancties”. Het zorgt voor „een gespannen sfeer”. Het was hen duidelijk dat de maximale hoogte wordt overschreden. Toch worden de vuren aangestoken.

Er wordt wel een onderzoek gedaan naar de veiligheid van de vuurstapels, door onderzoeksbureau Efectis. Op basis daarvan concludeert Van Aartsen dat een hoogte van 35 meter „acceptabel” is . In een raadsvergadering hamert de burgemeester op de „stipte naleving” van de afspraken. Zo niet, dan „haal ik de ME bij wijze van spreken uit Groningen”. Waarom hij dat niet eerder deed? „Dan was de hel losgebarsten en had ik een groot deel van de politiemacht die ik op andere plekken nodig heb, moeten inzetten om het strand te ontruimen.”

Maar als de bouw in 2016 slecht begint – er wordt tegen de afspraken in zelf een fundering gelegd, er is ruzie in de Scheveningse groep bouwers en de politie wordt ingeschakeld – volgen geen sancties. Noch als een jaarwisseling later er „rechtstandig omhoog” wordt gebouwd in plaats van inspringend. Een ambtenaar schrijft: „De mannen gaan voor het Guinness Book of Records. [...] Ik heb beide organisaties hierop 2x aangeschreven, maar heb geen enkele reactie ontvangen of gemerkt dat de bouw wordt aangepast. Ik wil dat de burgemeester in deze ontwikkeling wordt meegenomen en dat als ultimum remedium een beperking in hoogte als optie wordt besproken.”

In de evaluatie over 2017-2018 aan de gemeenteraad schrijft burgemeester Krikke: „Belangrijke randvoorwaarde is dat de organisatoren zich strikt houden aan de veiligheidseisen.” De evaluatiemail aan de bouwers begint met complimenten. „Een mooie vuurstapel”, hoort Scheveningen. En Duindorp is „betrouwbaar en goed aanspreekbaar”.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.