Opinie

Woorden van paus over kindermisbruik deugen, nu nog daden

RK kerk

Commentaar

Cynici zullen zeggen dat de enige concrete maatregel die paus Franciscus zondag na de kerkelijk misbruikconferentie aankondigde, het verhogen van de grens voor meerderjarigheid in de Rooms-Katholieke Kerk is. Die is nu 14 jaar. Ook van kinderen boven de 14 moet men immers afblijven.

Maar dat doet toch de strekking van zijn slottoespraak onrecht. De conferentie moest kindermisbruik als probleem van de gehele kerk (dus ook Azië en Afrika) neerzetten en was vooral gericht op bezinning, ‘zuivering’ en openbare boetedoening. Ze eindigde niet met een document of een programma, maar met een als richtinggevend bedoelde toespraak van de paus. De eis van de slachtoffers die dit weekend demonstreerden in Rome voor een kerkelijk zerotolerancebeleid kwam er niet in voor. Franciscus sprak echter wel van een ‘totale oorlog’ tegen een ‘abominabel misdrijf’ dat van de aardbodem moet verdwijnen. De kerk moet (voortaan) geen moeite te veel zijn om verdachten te bestraffen. Seksueel misbruik mag nooit meer geheim worden gehouden noch de gevolgen ervan onderschat.

De 114 kerkleiders uit de hele wereld kregen de opdracht om in het eigen diocees de richtlijnen en protocollen over dit thema aan te scherpen. En ze mochten nadenken over de door „hypocrisie en macht afgestompte harten” in de kerk, die doof zijn voor de „verstikte roep om hulp” van de slachtoffers. De paus duidde daders aan als „werktuigen van Satan” en „uitgehongerde wolven” tegen wie de kerk kinderen moet beschermen.

Retorisch is er weinig op aan te merken, hooguit dat er ook strategie in herkenbaar is. Belegerde organisaties stellen zich, zodra de kans zich voordoet, vaker op aan het hoofd van de oppositie om zo de kritiek te pareren. Namelijk door ze te delen. Maar zijn daarmee gezag en geloofwaardigheid hersteld? De Rooms-Katholieke Kerk is immers moreel failliet en verkeert in een diepe crisis door het seksueel misbruikschandaal, dat door de jaren heen steeds ernstiger is gebleken. Met als historisch patroon ontkennen, afdekken, wegkijken, victim blaming, afkopen, verhullen en overplaatsen.

Wat de paus in zijn slotpreek niet beloofde en zijn kardinalen niet opdroeg was bijvoorbeeld het openen van de archieven voor onpartijdige externe onderzoekers. Of het consequent doen van aangifte bij het civiele gezag tegen verdachte priesters. De scheiding van kerk en staat blijkt immers een vrij domein voor zedendelinquenten te hebben geproduceerd. De grens met medeplichtigheid is in een aantal gevallen zelfs ruim overschreden. Onder meer door intern bekende daders in staat te stellen elders te recidiveren. Een slachtoffer deed in Nederland aangifte tegen deze kerk als criminele organisatie. Het kerkelijke dogma van geheimhouding en zelfregulering moet dus ter discussie komen. Om de band met de samenleving te herstellen en de eigen gelovigen écht te troosten zijn verantwoording, transparantie en dus totale eerlijkheid onmisbaar.

Of paus Franciscus, een relatief verlichte denker, zijn kerk die kant op weet te duwen kan alleen worden gehoopt. Hij kampt met een louter door mannen geleid instituut dat in het hele seksuele domein al decennia verkrampt en afwerend reageert. Homoseksualiteit, aids, abortus, celibaat – de Rooms-Katholieke Kerk is bevroren in de tijd en kan daar niet de juiste woorden vinden, noch een nieuwe koers formuleren. Dat het met kindermisbruik in retorisch opzicht nu lijkt te lukken, is hoopgevend. Maar de scepsis is niet weg. Op uitvoering van de voornemens wordt met smart gewacht.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.