Vijfde termijn voor de bejaarde Bouteflika gaat de Algerijnen te ver

Betogingen In Algerije wil de 81-jarige president Bouteflika, ondanks zijn slechte gezondheid, opgaan voor een vijfde ambtstermijn. Het ontketent een unieke golf aan protesten in het land.

Archieffoto van Bouteflika uit 2017. Sinde Algerijnse leider in 2013 werd getroffen door een beroerte zit hij in een rolstoel en vertoont hij zich amper nog in het openbaar.
Archieffoto van Bouteflika uit 2017. Sinde Algerijnse leider in 2013 werd getroffen door een beroerte zit hij in een rolstoel en vertoont hij zich amper nog in het openbaar. Foto Sidali Djarboub/AP

Over hun bejaarde president Abdelaziz Bouteflika grappen de Algerijnen al jaren dat hij feitelijk al dood is, of kunstmatig in leven wordt gehouden door zijn entourage. Ook tijdens de massabetogingen afgelopen vrijdag was die humor niet uit de lucht. „Vrijheid voor Bouteflika”, scandeerden de betogers in Boumerdès ten oosten van Algiers, volgens de krant Le Parisien .

Maar nadat de 81-jarige Bouteflika, die sinds 1991 aan de macht is, op 10 februari aankondigde dat hij in april voor een vijfde ambtstermijn opgaat, vinden de Algerijnen het niet meer om te lachen. In de hoofdstad Algiers, waar betogen sinds 2001 verboden is, en in tientallen andere steden, gingen tienduizenden mensen op straat om het vertrek van Bouteflika te eisen. De vrijdagbetogingen waren het resultaat van een wekenlange mobilisatie op sociale media.

Lente ging aan Algerije voorbij

Er is de voorbije decennia eerder betoogd in Algerije. Dat gebeurt welhaast dagelijks, maar dan door specifieke beroepsgroepen met specifieke, vaak financiële eisen, die het olie- en gasrijke Algerije altijd makkelijk kon afkopen. Maar een algemene mobilisatie tegen Bouteflika, daar hebben de Algerijnen zich altijd ver vandaan gehouden.

Toen in 2011 de zogenoemde ‘Arabische Lente’ uitbrak, onderscheidde Algerije zich door niet mee te doen. Het had begin jaren negentig al geflirt met de democratie. Maar toen de verkiezingen van 1991 gewonnen dreigden te worden door het fundamentalistische FIS, werd die stembusuitslag geschrapt. In het ‘zwarte decennium’ dat daarop volgde, kwamen tienduizenden Algerijnen om het leven tijdens een bijzonder wrede burgeroorlog. De harde hand van Bouteflika stond sindsdien garant dat die geschiedenis zich niet zou herhalen.

Lees ook deze reportage uit Algerije (uit 2017)

Maar in 2013 werd Bouteflika geveld door een beroerte. Sindsdien zit hij in een rolstoel en is hij nog maar zelden in het openbaar te zien geweest. Vorig jaar deed een groep van veertien prominente Algerijnen, onder wie de bekende schrijver Yasmina Khadra, een respectvolle oproep aan Bouteflika niet voor een vijfde mandaat te gaan. „Laat de Algerijnen zien dat Algerije in uw ogen belangrijker is dan de ambities van één man, dan de angst en de egoïstische instincten van zij die u omringen. Open de weg voor een vreedzame overgang”, stelde de open brief. Maar het FLN, de voormalige eenheidspartij, luisterde niet en schoof opnieuw Bouteflika naar voren.

Algerijnse ‘gele hesjes’

Volgens verslagen ter plekke worden de betogingen vooral gedragen door jongeren. Dit in fel contrast met de gezegende leeftijd, niet alleen van Bouteflika maar ook van de generaals en partijleden die hem omringen. In Algiers stond volgens de correspondent van Le Parisien op een spandoek: „Of hij vertrekt, of wij vertrekken”, een verwijzing naar de harga, de clandestiene emigratie van jongeren naar Europa.

In sommige Franse media wordt al een vergelijking getrokken met de gele hesjes. Net zoals in Frankrijk gaat het om een beweging zonder duidelijke leiders, die niet gedragen wordt door partijen of vakbonden, en die als enige gemene deler het verzet tegen een vijfde mandaat voor Bouteflika heeft.

„De politieke partijen hebben geen enkele rol gespeeld in wat zich heeft afgespeeld”, zei Louisa Dris-Aït Hamadouche, professor politieke wetenschappen aan de Université Alger 3, tegen persbureau AFP. „Dat is zorgwekkend, want er is geen alternatief politiek discours mogelijk zonder politieke actoren, zonder de partijen.”

Vraag is ook wat de bestaande sociale bewegingen in Algerije gaan doen. „Hun eisen zijn altijd economisch en sociaal geweest”, zegt Dris-Aït Hamadouche. „Gaan zij nu het voortouw nemen van een beweging die één enkele, politieke leuze heeft: de weigering van een vijfde mandaat?”

Media zwijgen protest dood

Dat het regime de dreiging van de straat serieus neemt, is te zien aan de houding van de ordetroepen: er was geen hardhandig optreden, ondanks het illegale karakter van de betogingen. Tegelijk hebben de autoriteiten er alles aan gedaan om de beweging te kortwieken.

De snelheid van het mobiel internet is drastisch beperkt, waardoor sociale media zoals Facebook niet meer werken. In de moskeeën is vrijdag opgeroepen om vooral niet te gaan betogen teneinde het land niet in de chaos te storten. (In Algerije krijgen alle moskeeën de vrijdagpreek toegestuurd door de overheid.)

In de staatsmedia, maar ook in de privémedia die eigendom zijn van zakenlieden die dicht bij het regime staan, zijn de betogingen doodgezwegen. Meriem Abdou, hoofdredactrice van de staatsradiozender Canal 3, heeft om die reden ontslag genomen. „Ik weiger categorisch om gedrag goed te keuren dat de meest elementaire regels van ons nobele beroep met voeten treedt”, schreef Abdou op Facebook.