Paus belooft strijd op alle fronten tegen misbruik

Top in Vaticaan Bisschoppen uit heel de wereld krijgen na een unieke misbruiktop een boodschap mee: altijd samenwerken met justitie, nooit meer geheimhouding.

Paus Franciscus tijdens een dienst in het Vaticaan zondag op de laatste dag van een speciale top over misbruik in de Katholieke Kerk.
Paus Franciscus tijdens een dienst in het Vaticaan zondag op de laatste dag van een speciale top over misbruik in de Katholieke Kerk. Foto Giuseppe Lami/AFP

De laatste spreker sloot af met een enorme knal. „Hoe meer jullie geheimhouden, hoe meer jullie je als een struisvogel gedragen en niet de massamedia en daarmee de gelovigen en de publieke opinie informeren, des te groter zal het schandaal zijn. Als iemand een tumor heeft, geneest die niet door dat voor familie of vrienden te verbergen.’’

De Mexicaanse journalist Valentina Alazraki, al decennia Vaticaan-correspondent, herhaalde zaterdag op de speciale misbruiktop in het Vaticaan nog eens in klare taal wat kardinalen vóór haar met iets meer omhaal van woorden hadden gezegd. De Katholieke Kerk moet zijn falen onder ogen zien, een einde maken aan de cultuur van geheimhouding en samenwerken met de civiele autoriteiten, en maatregelen nemen om nieuw misbruik te voorkomen. Bisschoppen die hierbij in gebreke blijven, zullen hierop worden aangesproken.

Nooit eerder heeft de Katholieke Kerk zo intens gesproken, met zo’n grote en uiteenlopende groep mensen, over het schandaal van minderjarigen die zijn misbruikt door geestelijken, en over het schandaal van bisschoppen en kardinalen die hebben geprobeerd dit op de een of andere manier onder de pet te houden.

In 2018 schreef de paus een brief over misbruik binnen de Katholieke Kerk. Critici wilden na die woorden ook daden zien

Stil luisterden 114 kerkleiders uit heel de wereld, leiders van religieuze ordes en leiders van oosters-katholieke kerken, naar getuigenissen van slachtoffers, op iedere dag van de driedaagse top. Sommige daarvan waren opgenomen, andere werden ter plekke uitgesproken in de conferentiezaal, de zogeheten Nieuwe Synode-aula.

Moordenaars van de ziel

„Jullie zijn dokters van de ziel, en toch [...] zijn jullie in een aantal gevallen veranderd in moordenaars van de ziel, moordenaars van het geloof”, zei Juan Carlos Cruz, een Chileens slachtoffer van misbruik.

Een Afrikaanse vrouw vertelde dat een priester haar begon te verkrachten toen ze 15 was en dat dit 13 jaar en drie abortussen door is gegaan. Een man vertelde dat hij honderd keer seksueel is misbruikt door een priester, een trauma voor het leven. Een vrouw zei dat ze graag over haar jeugd had willen vertellen. „Maar dat is zinloos, want toen ik elf jaar was, heeft een priester uit mijn parochie mijn leven vernietigd.”

Buiten, in de omgeving van de Sint Pieter, demonstreerden organisaties van slachtoffers en deden zij hun verhaal. Leden van Ending Clergy Abuse droegen borden met een grote nul mee, om te onderstrepen dat zij zero tolerance voor misbruik eisen: wie zich schuldig heeft gemaakt aan misbruik moet uit het priesterambt worden gezet. Wie misbruik verzwijgt, moet worden bestraft.

Binnen hekelde een prominente Nigeriaanse zuster, Veronica Openibo, de „hypocrisie en zelfingenomenheid”. „We verkondigen de Tien Geboden en ‘paraderen’ als de bewakers van morele waarden en goed gedrag. Hypocrieten soms? Ja! Waarom bleven we zo lang stil?”

De paus had een groep vertrouwelingen de taak gegeven om op deze unieke misbruiktop de lijnen uit te zetten. Aartsbisschop Charles Scicluna nam, bijna stap voor stap, het protocol door dat zou moeten worden gevolgd als misbruik aan het licht komt, met als belangrijk element daarin vanaf het begin samenwerking met justitie.

Huiswerk voor de kardinalen

De Duitse kardinaal Reinhard Marx onderstreepte dat openheid de beste remedie is tegen eventuele valse beschuldigingen – waarbij hij en passant onthulde dat in Duitsland, waar onder zijn regie een diepgaand onderzoek is ingesteld, een aantal documenten over misbruikzaken blijkt te zijn vernietigd.

Misschien wel de hardste woorden kwamen van kardinaal Rubén Salazar Gómez, uit Colombia. Hij hekelde de „clericale mentaliteit” die voorrang geeft aan het vermeende belang van de Kerk boven dat van het slachtoffer. Hierdoor is de „afschuwelijke realiteit” van het misbruik vaak weggemoffeld.

De toon van de kardinalen die door de paus waren uitgezocht, kon niet worden misverstaan. Veel van de naar Rome ontboden bisschoppen maakten aantekeningen tijdens de interventies. Toch zorgde paus Franciscus zelf op de eerste dag nog voor enige verwarring, door een lijstje te laten uitdelen met 21 suggesties die waren geselecteerd uit antwoorden van verschillende landelijke kerken. Daarin werd onder andere gesuggereerd om de naam van een verdachte pas na een definitieve veroordeling bekend te maken. In de VS is afgesproken dat die naam naar buiten komt als de beschuldiging geloofwaardig is bevonden.

Betere bescherming

In een toespraak zondagmorgen na een gezamenlijke mis met de deelnemers aan de misbruiktop, beloofde Franciscus een strijd op alle fronten tegen misbruik. Hij hekelde de „plaag van het clericalisme” en presenteerde een achtpuntenplan. Bovenaan stond een meer pro-actieve opstelling bij de bescherming van minderjarigen. Andere elementen uit dit plan: altijd samenwerken met de civiele justitie, vergaande zuivering van de kerk, betere controles bij de opleiding van priesters, betere begeleiding van slachtoffers en meer eensgezindheid bij de aanpak van misbruik.

Deze richtlijnen vanuit Rome kunnen moeilijk worden genegeerd door lokale kerken, maar het blijft een open vraag hoe bisschoppen in verschillende landen ermee omgaan. Ook is duidelijk dat organisaties van slachtoffers de nul-tolerantie meer onderstreept hadden willen zien.

Paus Franciscus heeft, ook met de openheid van deze top, die vrijwel volledig via het web te volgen was, willen laten zien dat het misbruik bovenaan zijn prioriteitenlijst staat.

Is het voldoende om de geschonden geloofwaardigheid van de kerk enigszins te herstellen? De Mexicaanse Alazraki had nog wel een tip. Het ging de afgelopen dagen in Rome over misbruik van minderjarigen, niet over bijvoorbeeld het misbruik van zusters van religieuze ordes. De afgelopen periode komt daarover meer naar buiten. Rome zou bij het onderzoek hiernaar het voortouw moeten nemen, zei Alazraki. ,,Ik zou willen dat, bij deze gelegenheid, de kerk in de aanval gaat en niet in de verdediging, zoals is gebeurd bij het misbruik van minderjarigen.”

(Dit artikel is maandagmorgen 9u aangepast om het citaat in de eerste alinea te corrigeren)

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.