De ongrijpbare terugval van koploper PSV

Eredivisie Koploper PSV moest ook tegen Feyenoord een punt redden na een achterstand. Het was al het vierde gelijkspel na de winterstop.

Feyenoord-aanvoerder Jordy Clasie was in Eindhoven technisch superieur. PSV’er Gaston Pereiro heeft het nakijken.
Feyenoord-aanvoerder Jordy Clasie was in Eindhoven technisch superieur. PSV’er Gaston Pereiro heeft het nakijken. Foto Olaf Kraak/EPA

Dikke benen hadden de PSV’ers, althans, „zo lijkt het dan” als je „overal te laat komt” in een elftal waar „afstanden te groot zijn” en „klutsballen” allemaal verkeerd vallen. „Dan krijgt Feyenoord het gevoel dat het beter is. En dat was ook zo.”

PSV-trainer Mark van Bommel sprak afgemeten zinnen na een gelijkspel dat van ver moest komen. De machine, klinisch en meedogenloos voor de winterstop, hapert. Het publiek mort nu en dan, maar opbeurend applaus van de harde kern was er ook, na afloop. Er is wil en werklust, iedereen ziet dat. Kansen te over voor de 2-1 toen Feyenoord – met tien man – op de been werd gehouden door doelman Kenneth Vermeer.

Soms, wilde Van Bommel zeggen, heb je alles goed bedacht en loopt het gewoon niet. „Het verhaal van de eerste helft was de tweede bal.” Trainerstaal voor de 50/50-situatie na een luchtduel, waarbij het vechten is om wie iets nuttigs kan gaan doen met de vrijgekomen bal. Een test voor de meest hongerige ploeg op het veld, en PSV was dat niet.

Stagnatie

De stagnatie bij PSV roept vragen op, maar in zijn antwoorden geeft Van Bommel geen millimeter prijs. Ogenschijnlijke incidenten krijgen trekjes van een trend. Stroef spelen, achterkomen, terugknokken, punt redden. Steeds iets minder comfortabel werden de gelijke spelen, steeds moeilijker goed te praten. Vier nu al na de winterstop. Het bezingen van veerkracht houdt ook een keer op.

In hun beider terugval na de winter verviel PSV nimmer in flagrante wanprestaties zoals Ajax. Acht punten had het verschil kunnen zijn, nadat Ajax had verloren van Feyenoord en ook nog Heracles. Het is nu twee geworden. En dus? Tijd voor nieuwe impulsen? Andere mensen aan de aftrap? „Ik twijfel altijd aan de opstelling”, zei Van Bommel. En dan zwakt hij weer af: „Als je niet meer twijfelt, ben je gestopt met denken.” Een verlies van frisheid is het niet volgens de coach. Sterspeler Hirving Lozano verdedigde nooit al te veel mee, pas nu het elftal vastloopt valt het op. Vorige week werd hij in de rust gewisseld, nu is hij weer op de goede plek als het moet. Dus wat moet je er allemaal van vinden?

Je moet nooit veranderen, zei Van Bommel afgelopen vrijdag. „Doen wat je altijd doet”, zegt hij wel vaker. Rustig blijven. Hij had gesproken met Lozano, zei hij. Meteen weer trok hij dat in het algemene. „Zoals ik praat met iedereen.” Van Bommel acteert – of moet het zijn: hij ís? - de trainer die door de resultaten heen achterliggende processen ziet die tevreden stemmen. Creatie van kansen, balbezitstatistieken. Feiten. „Ja, we verliezen veel punten”, erkende hij. „Maar onze concurrent ook.” Verschil is: PSV verspeelt de punten gelijkmatiger.

Onbetwistbaar is dat PSV op eigen veld een uur lang, en zeker een helft lang, door de Assepoester van de eredivisie werd gepijnigd. Pijnlijk voor de landskampioen is dat Feyenoord over beter voetballende middenvelders beschikte op deze zomerse februaridag. Robin van Persie zag toe vanaf de bank hoe zijn labiele ploeg ook zonder hem in staat is tot ragfijn veldspel, met een handvol prima kansen tot gevolg. Ineens was daar weer dat vermogen om te verbazen. Onder de ideale speelomstandigheden in het Philips Stadion waren Feyenoorders Jens Toornstra, Tonny Vilhena en Jordy Clasie technisch superieur. Vrije man gezocht, vaak gevonden.

Taxatiefout

Giovanni van Bronckhorst zag zeker een helft lang „totale controle”, een week na de slechtste wedstrijd die hij onder zijn leiding naar eigen zeggen meemaakte tegen FC Groningen (1-0 nederlaag). PSV was niet in staat Feyenoord pijn te doen, totdat na rust Feyenoord-stopper Sven van Beek zich weer eens verslikte. Na een taxatiefout bij een hoge bal graaiden zijn handen naar het lichaam van Steven Bergwijn, die voor hij op keeper Vermeer af kon stormen op de grond viel. Rode kaart. 1-0 voor Feyenoord werd het nog door een afstandsschot van spits Nicolai Jørgensen, meteen rechtgezet door een attente goal van Lozano uit een voorzet van invaller Cody Gakpo.

Wapens te over in de PSV-voorhoede, maar Bergwijn en Lozano werden weinig in stelling gebracht. Luuk de Jong zakte uit de spits om het middenveld te versterken, een wat armoedige oplossing. Waar beginnen de ideeën? Het solide controleursduo Pablo Rosario en Jorrit Hendrix staat voor de onverzettelijkheid die Van Bommel als speler had, maar ze missen diens oplossingsgerichtheid in de gang naar voren. Tegen Feyenoord werd creatieveling Gáston Pereiro gewisseld in de rust voor de meer springerige Gakpo, die met gevaarlijke voorzetten PSV momentum gaf.

Kampioenschap als bonus

PSV is de succesvolste club in de afgelopen decennia, gemeten naar kampioensschalen. Adel verplicht. Maar gezien het uitgavenpatroon van Ajax en de prille staat van Van Bommels trainerscarrière is de titel in dit transitiejaar bijna een bonus. Het is een soort van wetmatigheid dat een debuterende trainer met de keerzijde van zijn vak te maken krijgt: de ongrijpbare terugval.

De spelersgroep van de landskampioen bleef goeddeels in tact. Frisse backs kwamen, de centrale verdedigers zijn van het meest solide soort. Een hoop beweging is er rond de Luuk de Jong in de spits, moeilijk te beteugelen. Het verwachtingspatroon werd opgeklopt door eigen verdiensten. Een reeks van dertien overwinningen voor Van Bommel – en passant werd Ajax met 3-0 overrompeld in september. Gestuwd door ontembare drive en andere Van Bommel-deugden marcheerde PSV ongenaakbaar door de eredivisie, terwijl Ajax steeds een wanprestatie verwijderd leek van een crisis.

Van Bommel trok zondag de kaart van de ongewijzigde voorsprong: „In de winterstop was het gat ook twee punten.” Net als nu. Volgende week – in het carnavalsweekend waarin Romario op uitnodiging van PSV’s hoofdsponsor Eindhoven bezoekt – kan PSV weer op vijf punten komen, uit bij Excelsior. Ajax speelt anderhalve week later tegen PEC Zwolle, dankzij de geste van de KNVB die de club rust gunt in aanloop naar de return in de achtste finale van de Champions League tegen Real Madrid. De beslissing van de voetbalbond was niet volgens gemaakte afspraken tussen de topclubs, maar de mate waarin en toon waarop PSV zijn misnoegen etaleerde deed wat verongelijkt aan.

Er is veel kwade wil voor nodig om deze kwestie door te trekken naar een verhaal over kampioenskramp of titelstress. Te vroeg bovendien. Helder is wel: voor het eerst dit seizoen is het meeste chagrijn in de topdrie te vinden in Eindhoven – en dat was alweer even geleden.