Spil in Frans-Belgisch terreurnetwerk

Fabien Clain Frankrijks meest gevreesde terrorist is waarschijnlijk gedood in het laatste IS-bolwerk.

De Franse jihadist Fabien Clain.
De Franse jihadist Fabien Clain. Foto AFP

Het is 2009, en in Khan El-Khalili, de toeristische buurt van Kairo, beweegt een groepje jonge Franse toeristen zich richting de beroemde souk. Op dat moment ontploft een bom. De 17-jarige Cécile Vannier komt om het leven, 24 anderen raken gewond.

In het onderzoek duikt een plan op dat met de kennis van vandaag koude rillingen langs de rug doet lopen: een terreuraanslag tegen de Parijse concertzaal Bataclan. Eén persoon die in deze affaire als getuige wordt gehoord is Fabien Clain.

Met berichten over de dood van terroristen is het altijd oppassen. Maar er zijn sterke aanwijzingen dat Clain (41) deze week is gedood bij een luchtaanval in Baghouz, het laatste stukje Islamitische Staat in Syrië. De Franse regering heeft zijn dood nog niet bevestigd. Zijn jongere broer Jean-Michel (38) zou gewond zijn.

Clain is in Frankrijk public enemy number one. Maar ook als zijn dood bevestigd wordt, blijven er veel vragen. In de eerste plaats: waarom werd in 2009 niet meer gedaan met de informatie dat een aanslag werd beraamd tegen de Bataclan?

„In een door God gezegende en mogelijk gemaakte aanslag heeft een groep soldaten van het kalifaat (…) de hoofdstad van de gruwelen en de perversie (…), Parijs, tot doelwit genomen.” Met deze audio-boodschap eist IS op 14 november 2015 de aanslagen in Parijs op. Het duurt niet lang of de politie identificeert de stem als die van Fabien Clain en die van het religieus gezang voor en na als die van zijn broer Jean-Michel. Want de broers Clain zijn al heel lang in beeld.

De Clains stammen uit een Franse, katholieke familie, oorspronkelijk afkomstig van het Franse eiland Réunion in de Indische Oceaan. In de wijk Mirail in Toulouse bekeren zij zich tot de islam. De broers komen onder de invloed van Olivier Corel, bijgenaamd ‘de witte emir’, een Fransman van Syrische oorsprong die sinds 1987 in een boerderij in Artigat nabij Toulouse preken geeft die veel bijval vinden bij jongeren uit de banlieue. Een andere leerling van Corel is Mohammed Merah, die in 2012 zeven mensen zal doodschieten in Toulouse en Montauban, onder wie drie kinderen van een joodse school.

Corel was zijn tijd vooruit: vanaf 2001 leidden de aanslagen in New York en Washington, de resulterende backlash tegen de moslimgemeenschap, en de invasie van Irak, tot een heropleving van de religie in de Franse probleemwijken, en bij sommigen tot radicalisering.

De broers Clain installeren zich vanaf 2003 in België. Het is daar dat zij in contact komen met Farouk Ben Abbes, de Belg die in 2009 in Kairo zal worden opgepakt in verband met de aanslag daar. Het is tijdens zijn verhoor, waarin hij alle betrokkenheid ontkent, dat Ben Abbes met zijn plan voor een aanslag op de Bataclan op de proppen komt. Hij wordt vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs, en zal pas in 2018 in de gevangenis belanden.

De Clains raken betrokken bij een Belgisch-Tunesisch netwerk dat rekruteert voor de strijd in Irak. Daaruit komt ook Muriel Degauque, een Belgische bekeerlinge die zich in Irak in 2005 opblaast. Haar dood wekt opschudding, maar de berichtgeving over de ‘Irakgangers’ bereikt nooit het niveau van die over de ‘Syriëgangers’. Het verschil: zij plegen hun aanslagen nog altijd in de regio, niet in Europa.

Fabien Clain zet zelf nooit voet in Irak: in 2009 krijgt hij vijf jaar cel wegens rekrutering. Wanneer hij in 2012 vrijkomt, kijkt hij het eerst nog even aan: hij installeert zich met zijn familie in Normandië. Maar in 2014, wanneer Islamitische Staat opkomt, verdwijnen beide broers richting Syrië.

Daar, zo schrijft Le Monde, ‘recreëert hij de biotoop van Artigat’, maar nu met zichzelf in het centrum. Hij rekruteert opnieuw, maar nu vanuit Syrië. En hij vindt gelijkgezinden, zoals de Belg Abdelhamid Abaaoud, die geen scrupules meer hebben over het voeren van de gewapende jihad in het hart van Europa.