Opinie

Red het Poortgebouw!

Het Rijksmonument staat er verloederd bij en de gemeente verzaakt al jaren zijn zorgplicht, vindt Yvonne den Engelsen.

Illustratie Lotte Dijkstra

Het monumentale Poortgebouw op Zuid staat er al jarenlang vervallen bij en er is niemand die ernaar omkijkt of actie onderneemt. Het is de vraag hoe dit zover heeft kunnen komen en waarom er niet ingegrepen wordt.

Het Poortgebouw is sinds 1986 een rijksmonument, en de staat ervan is zorgelijk. Het gebouw is verloederd door jarenlang achterstallig onderhoud; er is ernstige schade aan het gevelmetselwerk en het schilderwerk is slecht. Ook van binnen ziet het gebouw er niet uit als een rijksmonument. Terwijl bestanddelen zoals plafonds, vloeren, trappen, schouwen ook vallen onder de bescherming als rijksmonument.

Dat is opmerkelijk want in de Erfgoedwet is een zogeheten instandhoudingsplicht voor rijksmonumenten opgenomen. Een eigenaar is verplicht zijn of haar rijksmonument zodanig te onderhouden dat behoud gewaarborgd wordt. De gemeente kan vogens die wet een eigenaar aanspreken die het rijksmonument niet onderhoudt. De gemeente Rotterdam heeft nog nooit handhavend opgetreden tegen eigenaren van het gebouw, door bijvoorbeeld een last onder dwangsom op te leggen. De gemeente grijpt pas in als er instortingsgevaar is. Deze laisser-faire stijl van de gemeente helpt niet om verandering te brengen in deze situatie.

Verschillende eigenaars

Het Poortgebouw is een zeer markant gebouw dat dateert uit 1879. Er zaten in de loop der jaren vele bedrijven: Havenbedrijf der Gemeente Rotterdam (1932-1977), de Holland America Lijn (1889-1901) en het KNMI (1889-1950). Vanaf 1980 tot de dag van vandaag resideert er een woongroep.

De afgelopen jaren heeft het gebouw verschillende eigenaars gekend. Het Woningbedrijf Rotterdam verkocht het monument in juli 2001 voor 400.000 euro aan De Groene Groep. Sinds september 2016 zijn de huidige eigenaars een viertal uit Den Haag. Zij kochten het Poortgebouw voor 750.000 euro.

Geen van deze eigenaars voldoet aan zijn verplichtingen: er is al tientallen jaren geen enkel onderhoud gepleegd aan het Poortgebouw.

Er waren wel pogingen. In 2004 en 2005 zijn bouwonderzoeken gedaan, maar die hebben nooit tot restauratie van het monument geleid. De vorige eigenaar, Martien de Groene van De Groene Groep, heeft vijftien jaar geprocedeerd tegen de huurders van het pand. Volgens hem waren zij niet bereid een veel hogere huur te betalen of vrijwillig te vertrekken. Om grootschalige restauratie buiten én binnen uit te voeren is het noodzakelijk dat de huurders uit het pand zijn. Het is mooi dat er huurbescherming bestaat, maar dit slaat te ver door. Het lijkt wel of de huurders het voor het zeggen hebben en het Poortgebouw is hiervan de dupe.

In januari 2017 heeft Erfgoedvereniging Heemschut het ernstig vervallen Poortgebouw onder de aandacht gebracht. Volgens de ex-wethouder Pex Langenberg zou er voor de zomer 2017 duidelijkheid moeten zijn. Inmiddels is het twee jaar verder en er is nog geen enkele verbetering in de slechte staat van het Poortgebouw.

In september 2017 en vorig jaar zijn er gesprekken geweest met de eigenaar, de huurders en de gemeente. De bewoners hebben een voorstel gedaan Stad in de Maak in te schakelen. Willen de bewoners de huidige eigenaar verleiden tot verkoop van het pand aan een vastgoedpartner die meer in lijn is met hun toekomstvisie? Aan deze stichting is de opdracht gegeven weer allerlei bouwonderzoeken te laten uitvoeren. Pas begin dit jaar kunnen deze onderzoeken worden gepresenteerd.

Eerder heeft de huidige eigenaar aangegeven het pand te willen ombouwen tot een complex met luxe appartementen, maar dan moest er wel eerst een financieel verdienmodel zijn en een andere locatie voor de woongroep gezocht worden. Gaat de geschiedenis zich herhalen en komt het weer niet tot restauratie van het monument? Wie gaat dit in goede banen leiden en ervoor zorgen dat er nu wel iets gaat gebeuren?

Er is geen uitzicht op het herstel van het rijksmonument. Het plan voor het monument van de eigenaar is nu onbekend. Wanneer eindelijk de restauratie zal starten, kan nog niet worden aangegeven.

Gemeente is verantwoordelijk

Om een monument in een goede staat te brengen en te houden is regelmatig inspectie buiten én binnen van groot belang. Gemeentebesturen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van de monumentenzorg. In Rotterdam wordt er veel geld uitgegeven aan nieuwe gebouwen en projecten. Nieuwe Coolsingel (58,1 miljoen), Collectiegebouw (61,5 miljoen) en het nieuwe Feyenoord-stadion (422 miljoen). De gemeente Rotterdam betaalt hier ook aan mee. Waarom heeft de gemeente Rotterdam geen aandacht voor vervallen rijksmonumenten? De balans tussen nieuwbouw en historische gebouwen is scheef.

Rotterdam kent al zo weinig bijzondere gebouwen in het stadscentrum, die het bombardement hebben doorstaan. Monumenten zijn belangrijk, want ze hebben hun historie en vertellen het verhaal van de stad. Deze gebouwen zou Rotterdam moeten koesteren. Uit respect voor het gebouw zou het vakkundig moeten worden gerestaureerd en ook een goede bestemming moeten krijgen, zodat de toekomst voor dit karakteristieke monument in Rotterdam wordt gewaarborgd.

Al jaren staat het Poortgebouw willens en wetens te verpauperen. Wanneer wordt er nu eens ingegrepen? Het proces van het verval is anders onomkeerbaar.

Yvonne den Engelsen. Haar familie heeft eertijds in het Poortgebouw gewoond, en ze zet zich in voor het behoud van het gebouw.