Opinie

Oost-Europa is pion in Chinees spel

Supermacht China China wil de vierde industriële revolutie leiden, schrijft en paait Oost-Europa om deze machtsstrijd te winnen.

Illustratie Martien ter Veen

De Tsjechische president Miloš Zeman omschreef zijn land ooit als een onzinkbaar vliegkampschip voor China in Europa. De Hongaarse premier Viktor Orbán ziet China als lichtend voorbeeld voor de economische en politieke ontwikkeling van zijn land. Deze pro-Chinese sympathieën verklaren mede waarom de Amerikaanse minister Mike Pompeo van Buitenlandse Zaken tijdens zijn recente bezoek voornamelijk Oost-Europa aandeed. Zijn doel: Europese landen uit handen van China houden.

Dat is geen gemakkelijke opgave. Elf Oost-Europese lidstaten en vijf Balkanlanden zijn inmiddels lid van het 16+1 forum, opgericht door China en bedoeld om de banden met deze landen op allerlei gebieden aan te halen. Met dit forum en het zogenoemde Belt and Road-initiatief, waarbij China miljarden investeert in de bouw van spoorwegen, havens en andere infrastructuurwerken in 65 landen langs de oude Zijderoute, proberen de Chinese leiders landen economisch en politiek aan zich te binden.

Tegelijkertijd speelt Trump China in de kaart door het multilateralisme dood te verklaren, de NAVO en de Europese Unie te ondermijnen en bondgenoten te schofferen die hij hard nodig heeft, niet alleen in de strijd tegen China maar ook om zo veel mogelijk van de westerse wereldorde met zijn nadruk op vrijhandel, democratie, mensenrechten en een goed functionerend internationaal rechtssysteem overeind te houden.

De gevolgen laten zich raden. Als de loyaliteit van Oost-Europese landen naar China verschuift, raakt Amerika bondgenoten kwijt en wordt de Europese Unie vleugellam.

De Chinese techgigant Huawei staat inmiddels symbool voor China’s poging om de wereld te domineren en het leiderschap van de Verenigde Staten over te nemen. Achter Trumps handelsoorlog gaat een strijd om de wereldmacht schuil, waarbij de Amerikanen trachten te voorkomen dat China de vierde industriële revolutie gaat domineren. De geschiedenis leert dat de winnaar van een industriële revolutie de wereldorde bepaalt. De Britten deden dat in de negentiende eeuw, de Amerikanen in de twintigste en de Chinezen lijken dat in de eenentwintigste eeuw te zullen doen.

Datarevolutie

De vierde industriële revolutie is een datarevolutie – met een centrale rol voor het nieuwe mobiele 5G netwerk. 5G heeft in potentie dezelfde impact als de uitvinding van de stoommachine; die veranderde in de negentiende eeuw de wereld in economisch, politiek en sociaal opzicht en maakte van Groot-Brittannië de onbetwiste wereldmacht.

Met 5G kunnen miljarden apparaten aan het internet gekoppeld. Door de toepassing van supercomputers, kunstmatige intelligentie en machine learning kunnen vervolgens de industriële processen en de mondiale bevoorradingsketens revolutionair veranderd worden, waardoor het winnende land een niet in te halen economische voorsprong neemt. Die voorsprong wordt vervolgens omgezet in politieke en economische macht.

Lees ook: Xi wil de totale controle over alles

China heeft goede kaarten om de technologierace te winnen. Op het gebied van 5G, kunstmatige intelligentie en supercomputers lijkt China dankzij omvangrijke overheidsfinanciering een voorsprong te hebben.

De vraag wie de technologische standaarden gaat bepalen, staat in de machtsstrijd centraal. Wie deze standaarden bepaalt, bepaalt de toegang tot de nieuwe infrastructuur. Dit fenomeen is niet nieuw. Verschillen in spoorbreedtes maken het onmogelijk om van de infrastructuur van een ander land gebruik te maken. Zo beschikten de Baltische staten over de spoorbreedtes van de oude Sovjetunie, zogenoemd breedspoor. Om economische en strategische redenen investeerde de Europese Unie na toetreding van deze landen in Rail Baltica, normaalspoor, waardoor de Baltische Staten via Polen met het Europees spoorwegnet werden verbonden.

Lees ook: Nieuwe Zijderoute gaat ten koste van vrachtvervoer via Schiphol

Bedrijven als Huawei rollen de nieuwe digitale infrastructuur uit. De ruim zeventig landen (waaronder Europese landen) die zich hebben aangesloten bij het Belt and Road-initiatief zijn geschikte kandidaten voor deze uitrol.

De uitrol van 5G

Maar gaat de harde aanpak van bedrijven als Huawei werken? Nee, want door Chinese bedrijven te verbannen, kan Europa de uitrol van 5G met jaren vertragen. Ja, want de nieuwe ICT-systemen zijn zo complex dat het ondoenlijk is om te bewijzen dat deze bedrijven met opzet kwaadaardige codes en kwetsbaarheden in hun soft- en hardware hebben gebracht met als doel de wereld economisch en politiek te domineren. Uiteindelijk zal het dus aankomen op vertrouwen. Fundamenteel probleem is echter dat bedrijven als Huawei aan de politieke leiband lopen. Dit is inherent aan het Chinese autocratische staatskapitalisme. Zo bezien staat vertrouwen in Huawei gelijk aan vertrouwen in China, een land dat zich schuldig maakt aan grootschalige spionagepraktijken.

Lees ook: Simplisme kenmerkt debat over 5G en Chinese spionage

In een westerse rechtsstaat kan de rechter overheden, bedrijven en politici aanklagen als zij van illegale praktijken worden verdacht. Het ontbreken van een dergelijk rechtssysteem nekt China bij de uitrol van 5G in andere landen. Toch is het de vraag of minister Pompeo in zijn missie slaagt. China heeft immers een grote aantrekkingskracht op landen die de grenzen van de democratische rechtsstaat opzoeken of die in financiële nood verkeren. Bovendien, als de uitrol van 5G onder Amerikaanse druk wordt vertraagd, zullen deze landen dan de economische achterstand accepteren die daar het gevolg van is?