Met nieuwe PBL-cijfers daalt CO2-boete naar nul

Klimaatakkoord Als het ontwerpakkoord uitgaat van actuele cijfers voor de Europese CO2-prijs blijft in 2030 niets over van de uitstootboete.

Een vaste CO2-heffing kent veel tegenstanders binnen de industriesector.
Een vaste CO2-heffing kent veel tegenstanders binnen de industriesector. Foto Walter Herfst

Het gebruik van verouderde cijfers van het Planbureau voor de Leefomgeving, waarover nu ophef is, heeft grote gevolgen voor het boetesysteem dat in het ontwerp-klimaatakkoord is opgetuigd voor de industriesector.

De boete die fabrieken moeten betalen als ze onvoldoende verduurzamen, zal helemaal verdampt zijn in 2030. Met het huidige voorstel uit het ontwerpakkoord komt de boete uit op 0 euro per ton CO2.

Dat valt te berekenen met nieuwe ramingen die het PBL het afgelopen najaar maakte. Die nieuwe ramingen zal het PBL echter niet gebruiken bij de doorrekening van het klimaatakkoord die het momenteel uitvoert.

In het Ontwerp van het Klimaatakkoord dat eind december is gepubliceerd, staat nog dat de boete naar verwachting 27 euro per ton bedraagt in 2030. Dat is een bedrag waarmee een raffinaderij of kunstmestfabriek miljoenen zou moeten betalen voor zijn overtollige CO2-uitstoot.

Door de nieuwe ramingen schuiven die cijfers zodanig, dat de boeteregeling ineffectief wordt. Het PBL zegt dat het de getallen toch niet uit eigen beweging zal actualiseren, omdat het kabinet daartoe niet verzocht heeft. „We zijn er huiverig voor om dat te doen, want dan zouden we zelf een onderwerp agenderen”, zegt Pieter Boot, hoofd klimaat, lucht en energie van het PBL.

Bonus-malus

In het ontwerpakkoord is een boetesysteem voorgesteld voor grote industriële bedrijven die onvoldoende verduurzamen. Die ‘bonus-malus’-regeling is een compromis, omdat een vaste CO2-heffing veel tegenstanders kent binnen de industriesector. De malus, de boete dus, is afhankelijk gemaakt van de Europese CO2-prijs (ETS). Als de ETS-prijs hoog is, is de boete lager.

Als de Europese CO2-prijs (ETS) zo laag is als het PBL in 2017 verwachtte, bedraagt in 2030 de malus 27 euro per ton CO2. Die ETS-ramingen stonden in de Nationale Energieverkenning (NEV) van het PBL, net als de verwachtingen over de energierekening waarover het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) deze week struikelde.

Sinds de NEV2017 is de Europese ETS-prijs onverwacht sterk gestegen. Daarom maakte het PBL dit najaar nieuwe ramingen voor de toekomstige ETS-prijs. Die zijn driemaal zo hoog als die in de NEV2017. Als met de actuele cijfers gerekend wordt, daalt de boete voor fabrieken naar nul.

Lees meer over het PBL in het profiel: Instituut met een ijzersterke wetenschappelijke reputatie

Klimaattafels op de hoogte

Het PBL en een bron rond de klimaatonderhandelingen bevestigen deze berekening. Manon Janssen, voorzitter van de ‘industrietafel’ waaraan werd onderhandeld voor het klimaatakkoord, zegt desgevraagd dat het „natuurlijk niet de bedoeling” is. „De bedoeling van de malus is dat die pijn doet, en bedrijven prikkelt om te verduurzamen.” Volgens een bron rond de industrietafel waren onderhandelaars zich ervan bewust dat de boete voor fabrieken nihil wordt bij een hoge ETS-prijs, maar is het voorstel desondanks niet aangepast.

Tafelvoorzitter Janssen zegt dat de industrietafel niet op de hoogte was van nieuwe ramingen voor de ETS-prijs die onderzoekers van het PBL in het najaar hadden gemaakt. „Als die toen bekend waren geweest, hadden we die gebruikt.” Die nieuwe ramingen staan echter wél in het ontwerp-klimaatakkoord. Ze zijn toegepast in het voorstel van de elektriciteitssector voor een eigen CO2-heffing.

Bij de publicatie van het ontwerp-klimaatakkoord op 21 december deed minister Eric Wiebes wel een reeks verzoeken aan het PBL om extra analyses te doen bij de doorrekening. Daarin vroeg de minister alleen om het effect te berekenen van een malus van 100 euro, dat is veel meer dan in het oorspronkelijke plan.

Correctie (22 februari 2019): In een eerdere versie van dit stuk stond in de introductie dat er weinig overblijft van de uitstootboete als het ontwerpakkoord uitgaat van actuele cijfers voor de Europese CO2-prijs in 2030. Er moest staan dat er niets overblijft. In de laatste zin van het artikel werd de malus van 100 euro aangeduid als ‘extreem hoog’, terwijl de duiding moest zijn ‘veel meer dan in het oorspronkelijke plan’. Hierboven is de informatie aangepast.