Fabien Clain, spil in het Frans-Belgische terreurnetwerk

Clain, deze week waarschijnlijk gedood in het laatste bolwerk van Islamitische Staat in Syrië, was Frankrijks meest gezochte terrorist.

Een foto van Fabien Clain, gemaakt door Interpol.
Een foto van Fabien Clain, gemaakt door Interpol. Foto Interpol/Handout

Het is 2009, en in Khan El-Khalili, de toeristische buurt van Kairo, beweegt een groepje jonge Franse toeristen zich richting de beroemde soek, de markt. Op het moment dat zij die willen betreden, ontploft een bom. De 17-jarige Cécile Vannier komt om het leven, 24 anderen raken gewond.

Lees ook: ‘Stem van IS dood bij luchtaanval’

In het onderzoek naar de aanslag duikt een plan op dat met de kennis van vandaag koude rillingen langs de rug doet lopen: een terreuraanslag op de Parijse concertzaal Bataclan. Eén persoon die in deze affaire als getuige wordt gehoord is Fabien Clain. In 2015 is het diezelfde Clain die middels een audio-opname vanuit Syrië de aanslagen in Parijs, waaronder de Bataclan, zal opeisen in naam van Islamitische Staat.

Met berichten over de dood van terroristen moet men altijd voorzichtig zijn. Maar er zijn zeer sterke aanwijzingen dat Fabien Clain (41) deze week is gedood bij een luchtaanval in Baghouz, het allerlaatste, piepkleine stukje IS in Syrië. De Franse regering heeft zijn dood echter nog niet bevestigd. Zijn jongere broer Jean-Michel (38) zou bij dezelfde aanval zwaar gewond zijn geraakt.

Opgelucht ademhalen

Velen in Frankrijk zullen opgelucht ademhalen als Clains dood wordt bevestigd. Maar er blijven ook veel vragen, in de eerste plaats: waarom werd destijds niet meer gedaan met de informatie dat een aanslag werd beraamd tegen de Bataclan?

„In een door God gezegende en mogelijk gemaakte aanslag heeft een groep soldaten van het kalifaat (…) de hoofdstad van de gruwelen en de perversie (…), Parijs, tot doelwit genomen.” Met deze audio-boodschap eist IS op 14 november 2015 de aanslagen in Parijs op. Het duurt niet lang of de Franse politiediensten identificeren de stem als die van Fabien Clain en die van het religieus gezang voor en na als die van zijn broer Jean-Michel. Want de broers Clain zijn al heel lang in beeld.

De Clains stammen uit een Franse, katholieke familie, oorspronkelijk afkomstig van het Franse eiland Réunion in de Indische Oceaan. In de wijk Mirail in Toulouse bekeren zij zich tot de islam, en schuiven zij op naar het salafisme.

Lees ook: Eerbetoon Banksy aan slachtoffers Bataclan gestolen

De ‘witte emir’

De broers komen onder de invloed te staan van Olivier Corel, bijgenaamd ‘de witte emir’, een Fransman van Syrische oorsprong die sinds 1987 in een boerderij in Artigat nabij Toulouse preken geeft die veel bijval vinden bij de jongeren uit de banlieue. Een andere leerling van Corel was Mohammed Merah, die in 2012 zeven mensen zal doodschieten in Toulouse en Montauban, waaronder drie kinderen van een joodse school.

Corel was zijn tijd vooruit: vanaf 2001 leiden de aanslagen in New York en Washington, de resulterende backlash tegen de moslimgemeenschap, en de invasie van Irak tot een heropleving van de religie in de Franse probleemwijken, en bij sommigen tot radicalisering.

De broers Clain installeren zich in 2003 in België. Het is daar dat zij in contact komen met Farouk Ben Abbes, de Belg van Tunesische afkomst die in 2009 in Kairo zal worden opgepakt in verband met de aanslag van Khan El-Khalili. Tijdens zijn verhoor, waarin hij alle betrokkenheid ontkent, komt Ben Abbes zelf op de proppen met zijn plan voor een aanslag tegen de Bataclan. Hij wordt vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs, en zal uiteindelijk pas in 2018 in de gevangenis belanden wegens opruiende teksten die hij in 2008 online had gepubliceerd vanuit Gaza.

Amerikaanse bezetting van Irak

De Clains raken in België betrokken bij een Belgisch-Tunesisch netwerk dat rekruteert voor de strijd tegen de Amerikaanse bezetting in Irak. Uit dat netwerk komt ook Muriel Degauque voort, een Belgische bekeerlinge die zich in 2005 opblaast in Baqouba in Irak. Degauque doodt alleen zichzelf, maar zij gaat de geschiedenis is in als de eerste Europese bekeerlinge die een zelfmoordaanslag pleegt in de naam van de islam.

Haar dood doet inkt vloeien, maar de berichtgeving over de ‘Irakgangers’ bereikt nooit het niveau van die over de ‘Syriëgangers’ vandaag. Het verschil: zij plegen hun aanslagen nog altijd bij voorkeur in de regio, niet in het hart van Europa.

Opmerkelijk op dat vlak is het getuigenis van Duda Hoxha, een Frans-Albanese die werd opgepakt in het kader van de aanslag in Kairo in 2009. Zij herinnert zich een conversatie met een medebeschuldigde, Fatima.

„Ik: ‘Maar die mensen die naar de Bataclan gaan, die hebben daar toch niets mee te maken? Zij gaan daar gewoon naar een concert, en worden dan doodgeschoten?”

„Zij: ‘Om te beginnen hebben ze daar niets te zoeken: concerten zijn haram. (tegen de islamitische voorschriften, red), het zal anderen ervan weerhouden om er naartoe te gaan en zo de joden te financieren.’” (De Bataclan was in 2009 nog joods eigendom.)

De documentaire ‘Die avond in Bataclan’ toont de ontmoeting tussen een nabestaande van de aanslag in Parijs en de vader van een dader. Lees daarover: Engel Samy werd duivel in Le Bataclan

Nieuwe generatie radicaliseert

Fabien Clain zet zelf nooit voet in Irak: in 2009 krijgt hij vijf jaar cel wegens rekrutering voor een terroristische organisatie. Wanneer hij in 2012 vrijkomt, is de oorlog in Syrië een nieuwe generatie aan het radicaliseren. Clain kijkt het eerst nog even aan: hij installeert zich met zijn familie in Normandië. Maar in 2014, wanneer Islamitische Staat opkomt, verdwijnen beide broers richting Syrië.

Daar, zo schrijft Le Monde, „recreëert hij de biotoop van Artigat”, maar deze keer met zichzelf in het centrum. Hij rekruteert opnieuw, maar nu vanuit Syrië. En hij vindt er gelijkgezinden, zoals de Belg Abdelhamid Abaaoud, de uitvoerder van de aanslagen in Parijs. Mensen die evenals Clain geen scrupules meer hebben over het voeren van de gewapende jihad in het hart van Europa.