Proef met weigerafdeling in Pieter Baan Centrum voortgezet

Bij verdachten die intensiever worden geobserveerd wordt vaker een stoornis vastgesteld. Dekker wil daarom de evaluatie op de speciale ‘weigerafdeling’ voortzetten.

Exterieur van het Pieter Baan Centrum in Almere.
Exterieur van het Pieter Baan Centrum in Almere. Foto Jeroen Jumelet/ANP

Een proef in het Pieter Baan Centrum (PBC) met verdachten die weigeren mee te werken aan een psychisch onderzoek wordt voorgezet tot zeker 2020. Minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker (VVD) schrijft donderdag in een brief aan de Tweede Kamer dat door het intensiever observeren van de verdachten vaker een stoornis kan worden vastgesteld. De bevindingen na het eerste deel van de proef, in 2017 en 2018, waren “voorzichtig positief”, aldus het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).

Tussen april 2017 en april 2018 werden 47 verdachten in een speciaal ingerichte afdeling zwaarder geobserveerd dan een controlegroep van verdachten op een reguliere afdeling. Het WODC concludeert in de eindevaluatie dat de “onderzoeksopbrengst” bij de zogenoemde weigerafdeling hoger ligt dan bij de controlegroep. Bij de verdachten die op de weigerafdeling verbleven, werd vaker een stoornis vastgesteld dan bij de controlegroep. Ook werd bij de weigeraars vaker een oordeel van recidiverisico afgegeven.

Het WODC spreekt van een “voorzichtig positief effect” omdat de onderzochte groep nog relatief klein is. De proef zal daarom tot zeker 2020 worden voortgezet, aldus een woordvoerder van de Dienst Justitiële Inrichtingen.

Beleidsmakers willen strengere regels voor tbs’ers, maar dat werkt niet, zeggen advocaten. Moet het tbs-systeem op de schop?

“Incidentenpolitiek”

De bevindingen van het PBC worden door rechters onder meer gebruikt om te bepalen of er tbs opgelegd moet worden. Na de moord op Anne Faber in 2017 werd opgeroepen tot strengere regels voor verdachten die een psychisch onderzoek weigeren. De dader, Michael P., had dat in een eerdere zaak uit 2011 gedaan. Hij stond terecht voor twee verkrachtingen, maar kreeg uiteindelijk geen tbs opgelegd. Een meerderheid in de Tweede Kamer vond dat het voor rechters makkelijker gemaakt moest worden om tbs op te leggen aan weigeraars.

Een psychisch onderzoek is nodig om vast te stellen of een verdachte van een ernstig misdrijf leidt aan een stoornis, of er kans is op recidive en welke behandeling nodig zou zijn. Gemiddeld weigert 39 procent van de verdachten van ernstige misdrijven volledig mee te werken aan een onderzoek. In die gevallen is het moeilijker om het verband tussen een eventuele stoornis en het misdrijf aan te tonen. Rechters kunnen dan moeilijker tbs opleggen en een passende behandeling vinden, met “mogelijk ernstige consequenties voor de veiligheid van de samenleving”, aldus Dekker.

In een manifest riepen advocaten een jaar geleden op een einde te maken aan de “incidentenpolitiek” van politici die na incidenten oproepen tot strengere regels. Behandelingen zouden er niet effectiever van worden en juist het risico op recidive vergroten. In plaats daarvan zouden rechters meer invloed moeten krijgen, en zou er meer gekeken moeten worden naar structurele problemen in tbs-klinieken zoals een tekort aan personeel.