Opinie

Kies hooguit zes partijen in de Kamer

Om het parlement weer kracht te geven moet het aantal fracties kleiner, schrijft . Kies de Eerste en de Tweede Kamer daarom in twee ronden: in de tweede ronde kan alleen op de grootste zes partijen uit de eerste ronde worden gestemd.

Illustratie Marike Knaapen

Het Binnenhof wordt de komende jaren gerenoveerd. De oude gebouwen vertonen gebreken en behoeven dus groot onderhoud. Wat zich daarbinnen afspeelt, moet echter eveneens stevig onder handen genomen worden. Want door heel Europa waait de gure wind van het vaak anti-democratische nationaal-populisme.

Ook in Nederland is er veel onbehagen. We hebben er nauwelijks wetenschappelijke bureaus voor nodig. Je voelt het op straat. Van de verharding in ons onderling verkeer, tot het ieder voor zich en de maatschappelijke kloven. Er is nauwelijks nog binding door geloof en kerk, politieke overtuiging of partij. Ontzuiling en individualisering zijn uitgelopen op versplintering en fragmentatie.

Die versplintering zien we terug in het parlement. Daar leeft gelukkig wel de zorg dat hier iets aan gedaan moet worden. Maar wat? Er is een staatscommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes aan het werk gezet en die zijn met mooie ideeën voor vernieuwing van het parlementaire stelsel gekomen. Maar aan serieuze voorstellen om de versplintering van het parlement tegen te gaan ontbreekt het.

Versplintering is zwakte

Ook Remkes en zijn commissie zien wel degelijk het voortdurend gebrek aan grote fracties als zwakte van ons parlement. Zie hoe moeizaam een kabinet tot stand komt en zie hoe het steeds moeilijker wordt wetten en beleid tot stand te brengen. Normale meerderheidscoalities zijn nauwelijks nog te vormen. We worden te kwetsbaar. De versplintering van het parlement moet een halt worden toegeroepen. Meer grote(re) fracties en minder kleine(re) in de Kamer is onvermijdbaar, hoe jammer ook voor al die kleine, soms interessante geluiden.

Maar de Staatscommissie stelt tegen de versplintering slechts een verhoging voor van de waarborgsom om aan verkiezingen deel te nemen, en de eis van wat meer handtekeningen. Dit alles om deelname iets moeilijker te maken, maar vooral niet te veel, anders komt het voor de commissie bijkans heilige ideaal van zo groot mogelijke representativiteit onder druk. Ook wordt de oude lijstverbinding voor die paar laatste te verdelen zetels weer van stal gehaald en dat helpt natuurlijk ook niet echt. De voorstellen zijn doekjes voor het bloeden.

Vernieuwingen zullen ingrijpender moeten zijn. Graag leg ik daarom een eenvoudig voorstel naast de te bescheiden aanpak van Remkes. Er moet tenslotte een uitweg komen uit het netelige dilemma tussen de forumfunctie van het parlement, om de grote verscheidenheid aan opvattingen te kunnen laten klinken, en de noodzakelijke bestuurskracht, die het parlement nu eenmaal ook moet bezitten om zware besluiten met behoorlijke meerderheid te kunnen nemen. Een balans moet worden aangebracht tussen een overzichtelijk spectrum van politieke partijen en de eis van parlementaire bestuurbaarheid van ons land. Zodat het parlement als geheel weer kracht en gezag krijgt.

Verkiezingen in twee rondes

Mijn voorstel luidt: houd voortaan de verkiezingen van de Eerste en de Tweede Kamer in twee ronden. In de eerste ronde mag iedere partij meedoen. Dertig dagen later: een tweede ronde met alleen de grootste zes uit de eerste ronde. Zo krijg je dus nooit meer dan zes fracties in elke Kamer. Hierdoor worden coalitie én oppositie versterkt en dus de kern van onze parlementaire democratie. Voorbeeldige democratieën als Duitsland en Zweden doen het ook al jaren met zulke aantallen. De belangrijkste eis van democratie, dat elke uitgebrachte stem telt, blijft ook ongeschonden. Want de burgers die op een partij gestemd hebben die bij de eerste ronde niet tot de grootste zes behoort, mogen in de tweede ronde opnieuw stemmen en ook een van de zes kiezen. Bij invoering van een kiesdrempel gaan wel stemmen ‘verloren’.

Lees ook het commentaar van NRC: Rapport Remkes bewijst noodzaak voor vernieuwing

De Staatscommissie heeft naar mijn plan gekeken en oordeelde in haar eindrapport dat het de facto een stevige kiesdrempel is, omdat er minder partijen in het parlement komen. Zij wil geen kiesdrempel, en wees mijn voor ons land „originele” idee daarom af. Maar de evenredigheid blijft overeind: elke stem in de eerste en tweede ronde telt voor de uiteindelijke zetelverdeling.

Voor het te laat is

Omdat zovelen ‘Den Haag’ de rug toekeren, focust de commissie-Remkes zich op maatregelen waardoor deze afhakers zich weer in de Staten-Generaal vertegenwoordigd voelen. Dat ze er bij horen. Dat is begrijpelijk en goed, maar de balans met de noodzakelijke kracht die het parlement als kern van onze democratie in het bestuur van ons democratisch land moet hebben, wordt onvoldoende in acht genomen. Dat is gevaarlijk vanwege de sterke populistische bewegingen. De rijen moeten op dit voor de parlementaire democratie meest belangrijke punt worden gesloten. Nog meer en betere representativiteit is mooi, maar versterking van kracht en gezag van het parlement moet in deze tijd voorgaan. En met voorrang: er is storm op til.

Bedreigingen zorgden in het verleden bijtijds voor heilzame hervormingen, bijvoorbeeld in 1848 (invoering van de parlementaire democratie) en in 1917 (invoering algemeen kiesrecht). Nu doemen ze weer op. Dat biedt ons dus ook de kans. Dat het aanpassen van (grond)wetgeving al gauw een paar jaar kost, hoeft niet af te schrikken. Alle huidige dertien fracties in de Kamer zullen zich over politieke vernieuwing moeten uitspreken. Zij dragen een grote verantwoordelijkheid. Of moeten eerst die anti-democratische bedreigingen nog groter worden? Dan zou het wel eens voor heel lang te laat kunnen zijn.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.