Recensie

Recensie Boeken

Hoe zijn de Nederlandse wandelgidsen?

Boeken NRC las drie wandelgidsen, over drie verschillende gebieden.

Illustratie Tjarko van der Pol

Texel Wandelen met Jac. P. Thijsse

Halverwege de wandeltocht vanuit De Cocksdorp op Texel stuit ik op het Eijerlands Kanaal. Er ligt een trekpontje gereed. Met behulp van lange touwen die over een wiel lopen ben ik zo aan de overkant, al staat er windkracht 7. Ter voorbereiding van de Thijssewandeling, met een lengte van 11 kilometer, kwam ik het pontje in de routebeschrijvingen al tegen. En nu is het echt.

In 1927 publiceerde natuurbeschermer Jac. P. Thijsse zijn Verkade-boek Texel. In die tijd zwierf hij over het eiland. In het gidsje Wandelen in de geest van Jac. P. Thijsse: 13 wandelingen door de natuur van de Verkadeplaatjes beschrijven wandelaars Wim Huijser en Rob Wolfs de Texeltocht die loopt vanaf de Waddenkerk aan de Kikkertstraat in De Cocksdorp door polder De Eendracht en via de stoere Lancasterdijk langs de Waddenzee weer terug.

Het is een verrukkelijk boekwerkje, van wandeluitgeverij Gegarandeerd Onregelmatig. Op historische kaarten staan de wandelingen gemarkeerd met een gele lijn. Heel ouderwets geven de auteurs de route in woorden weer, met oog voor natuur en geschiedenis. Wie de wandeling op de smartphone wil volgen, kan terecht bij de Thijssewandeling Texel op Wandelzoekpagina.nl

In zijn Texelse jaren tussen 1889-1892 doorkruiste Thijsse het Waddeneiland. Het begin loopt langs de brede Roggesloot en dan rechtsaf een hekje door door Dorpzicht langs bosjes en voorts nat polderland. Ogenschijnlijk loopt er geen pad, maar de blauwe routestickers van het Noord-Hollandpad geven duidelijkheid. Aan de overzijde van het Eijerlandskanaal (touwtrekpontje!) volgen we langs polder De Eendracht pal zuidwaarts de dijk, slaan bij de eerstvolgende onverharde afslag scherp naar links en lopen pal rechtuit naar de Waddenzee. Zowel binnendijks, De Putte en Utopia, als buitendijks, De Schorren, liggen hier vogelrijke plassen. De Waddendijk heet Lancasterdijk. In de verte zien we de toren van de Waddenkerk als onmisbare oriëntatie.

Dit is geen moeilijke route, wel zeer afwisselend van water via polder naar Waddenzee met zijn stoere rotskust van basalt, en duizenden schelpen. Alles aan het gidsje met wandelingen in de geest van Thijsse is voorbeeldig: routebeschrijvingen, historische informatie en de manier waarop de auteurs het landschap en de wandelwegen erdoorheen oproepen. En de illustraties uit de Verkade-albums doen ons echt dwalen door 19de-eeuws Nederland.

Een wandelboek in je telefoon

Deze week verscheen in de serie natuurgidsen van Crossbill Guides deel twee van een Nederlands natuurgebied (over de Wadden); tot dan was het boek over de Veluwe het enige in z’n soort. De Stichting Crossbill Guides is een nonprofitorganisatie die mensen enthousiast wil maken voor natuur(bescherming), onder meer met natuur- en wandelgidsen.

Veluwe, De Natuurgids is, in tegenstelling tot de buitenlandse bestemmingen in deze reeks, in het Nederlands geschreven, door bioloog en oprichter van de stichting Dirk Hilbers. Tweeëntwintig wandel- en fietsroutes beschrijft het, door alle delen van de Veluwe, ook de minder bekende plekken. In de vermaarde Veluwezoom vinden we bijvoorbeeld maar twee wandelingen. Dit boek is dan ook zeer geschikt voor mensen die in dit immense en afwisselende gebied nieuwe aantrekkelijke routes willen ontdekken.

Wat opvalt is de uitvoerige informatie in het eerste deel. De verschillende landschappen, de geologie, geschiedenis, flora en fauna: wie alles wil weten alvorens aan de eerste wandeling te beginnen zal deze eerst een week moeten uitstellen. Een straf is dat leeswerk overigens zeker niet; de teksten zijn vlot geschreven en het geheel oogt op elke pagina aantrekkelijk door de vele foto’s en illustraties.

Erg fijn zijn ook de hoofdstukken waarin de auteur per seizoen beschrijft welke wandelingen dan zijn favoriet zijn, evenals lijstjes als ‘De 10 mooiste bossen’ en ‘De 10 mooiste bomen’, of de diverse observatietips voor elke vogel-, vlinder-, reptielen- of libellengek.

Ga je dan uiteindelijk toch met wandelschoenen de deur uit, dan is dit boek eigenlijk te uitgebreid en te zwaar om mee te nemen op pad. Gelukkig is er een bijbehorende app die op je telefoon dezelfde tekstjes toont, en dan alleen wanneer je op die bepaalde plek staat. Je kunt zelf aangeven welke meldingen (zoals informatie over het landschap, of welke vogels je daar zou kunnen waarnemen) je tijdens het lopen wel of niet wenst te ontvangen. De app blijkt zelfs nog meer routes te bevatten dan het boek, waaronder de kortere wandeling (van 8,5 kilometer, ook te doen met kinderen) door die prachtige Veluwezoom.

De app zou nog wat vaker mogen aangeven welk pad je in moet lopen (wij liepen driemaal verkeerd) en helemaal onhandig is het dat de vele ‘knopspeldjes’ met informatie op de kaart er exact hetzelfde uitzien als het speldje van jouzelf als wandelaar; zodat je soms geen idee hebt waar je zelf staat op de route – en of je wel goed loopt. Hoe moeilijk is het om één pinnetje van een andere kleur te voorzien? Het is te hopen dat dit met een update snel wordt aangepast.

Ook is het jammer dat zowel in het boek als op de app bij het startpunt niet het exacte adres wordt vermeld (voor de navigatie), en ronduit vervelend dat alleen horecagelegenheden worden getoond die financieel bijdroegen aan dit boek – zo is de pannenkoekenboerderij aan het eindpunt van de Veluwezoomwandeling – die met die kinderen, inderdaad – op deze kaart een blinde vlek.

Desondanks is dit boek, zeker in combinatie met de app, een aanrader voor wie de Veluwe, het grootste aaneengesloten natuurgebied van ons land, verder wil ontdekken.

Liefde voor de polder

Wat is er mooier dan wandelen op knisperende winterdagen of met zomers weer? Als de rijp over de polders ligt en een dun laagje ijs op de sloten. Of als de wilgen vol in blad staan, en kwetterende vogels en blatende schapen je begeleiden op je tocht.

Voor wie daar ook van houdt, is de wandelgids De mooiste netwerkwandelingen – Groene Hart bedoeld, die uitgeverij Elmar vorig jaar uitbracht. De routes gaan dwars door het landschap dat je ziet vanuit de trein tussen Den Haag, Leiden, Rotterdam en Utrecht en vanaf de A12, A20 en A4. Dit zijn tochten door het Holland van de molens, de polders en de kaas.

Die wipmolen langs de snelweg bij Zoeterwoude? Je komt er door een plankje over een sloot te nemen, een dijk af te lopen en over een handvol hekjes te klimmen. De kerktorens die je tussen Gouda en Woerden ziet? Eeuwenoude tiendwegen – grotendeels onverharde paden op veendijken – brengen je er heen.

De gids maakt handig gebruik van het netwerk van wandelknooppunten dat de provincies Zuid-Holland en Utrecht de afgelopen jaren, samen met wandelorganisaties, aanlegden. Het boekje bevat dan ook geen routebeschrijvingen, wel kaartjes met een eenvoudige opsomming van nummers.

89 > 88 > 87 > 90 > 98 > 86 > 15 > 90 > 40 > 39 > 29 leidt bijvoorbeeld over de kaarsrechte Steinse Tiendweg. Langs de plek waar het Emmaus-klooster stond waar Erasmus eind vijftiende eeuw de basis legde voor zijn Lof der zotheid. Langs de Goejanverwellesluis, waar Wilhelmina van Pruisen in 1787 door de patriotten werd tegengehouden toen zij de Staten van Holland wilde bewegen haar echtgenoot Willem V terug te nemen als stadhouder.

Dat soort wetenswaardigheden staat volop in het gidsje, dat daardoor dus ook een geschiedenis van Holland en diens droogmakerijen is.

Het is geen gids voor hondeneigenaren. Op slechts twee van de vijftien routes mag de hond mee, voornamelijk omdat de tochten zoals bovenstaande dwars door weilanden gaan. Dat is ook de reden dat de helft van de wandeltochten in de gids alleen buiten het broedseizoen (15 maart tot 15 juni) te maken zijn. En waarom je als wandelaar dus van winterweer óf hoog zomerweer moet houden.