Grandmaster Flash: ‘Door breaks te verdubbelen ontstond rap’

Interview Grandmaster Flash is een muzikale pionier. Hij ontvangt als eerste hiphopper de ‘Nobelprijs voor muziek’.

Grandmaster Flash tijdens een optreden in 1999.
Grandmaster Flash tijdens een optreden in 1999. Foto Wikimedia

Vorige week ontving Grandmaster Flash bijzonder nieuws uit Zweden. De hiphop-dj krijgt op 11 juni, uit handen van Koning Carl Gustaf, de grootste Zweedse muziekprijs: de Polar Music Prize, de ‘Nobelprijs voor muziek’. Eerdere winnaars waren onder anderen Metallica, Paul McCartney en Sting. Grandmaster Flash, die begint aan een lange tournee die hem zaterdag ook naar Nederland brengt, vertelt over de telefoon vanuit New York dat hij vereerd is. „Ik ben de eerste hiphop-artiest die hem krijgt, dat is bijzonder”, zegt Grandmaster Flash (61), geboren als Joseph Saddler. „En bovendien: mijn muzikale vaardigheid als dj kreeg in het verleden nooit veel aandacht. Ik was een van de eersten die platen aan elkaar smeedde en eigen technieken ontwikkelde. Het is mooi dat dat nu erkend wordt.”

Flash, zoals hij zich noemt, werd geboren op Barbados en verhuisde als kind met zijn ouders naar The Bronx in New York. De jonge Flash was in de ban van elektronische apparatuur. „Ik was gefascineerd door apparaten die licht gaven als je ze aanzette. Vooral door de stereo van mijn ouders.” Hij haalde huishoudelijke hulpmiddelen uit elkaar om te zien hoe ze werkten. Met die kennis en twee draaitafels begon hij rond 1974 platen te draaien, op de hoek van de straat. Daar ontwikkelde hij zijn scratch-techniek (met de hand de plaat heen en weer draaien, voor ritmisch geluidseffect) en verlengde hij de ‘breaks’ (instrumentale stukken) door ze per draaitafel steeds opnieuw te laten horen. „Zo verzorgde ik de muziek op onze straatfeestjes. Eerst waren er nog geen rappers. Behalve de dj’s waren de breakdancers de sterren van hiphop. Bij bepaalde nummers die ik draaide, begonnen zij te dansen en de menigte op te hitsen.”

Grandmaster Flash. Foto Grandmaster Flash Enterprises

Maar al snel ontdekten vocalisten de mogelijkheden van Flash’ verlengde tracks. „Door die breaks te verdubbelen ontstond er meer tijd, dat gaf mensen de gelegenheid hun verhaal te vertellen. Zo ontstond rap.” Grandmaster Flash begon de groep Grandmaster Flash and the Furious Five, met onder anderen de rappers Melle Mel en Keef Cowboy. Hun eerste single was ‘Adventures On The Wheels Of Steel’, dat onder meer Queens ‘Another One Bites The Dust’ en Chics ‘Good Times’ aan elkaar mixte. Opvolger ‘The Message’ (1982), een uitvoerig verslag van het leven in de achterbuurt („Broken glass everywhere/ People pissin’ on the stairs, you know they just don’t care”), werd een wereldwijd succes en zou de aanzet blijken van de latere ‘kritische’ hiphop-stroming.

Opmerkelijk is dat Flash niet meewerkte aan ‘The Message’, en ook niet aan het daarop volgende ‘New York New York’. Al stond zijn naam op de hoes en bij de credits, de muziek was door anderen gemixt. Na onderling geruzie was Flash opgestapt en ten prooi gevallen aan een cocaïneverslaving, waardoor hij al zijn bezittingen had verloren. Het verhaal wil dat hij op een ochtend wakker werd op de bank van een vriend en op de radio het nummer ‘White Lines (Don’t Do It)’ hoorde, het anti-drugslied van zijn voormalige collega’s The Furious Five. Eind jaren tachtig zouden ze weer samenkomen voor een liefdadigheidsoptreden, Flash was intussen afgekickt.

Lees ook dit interview met Baz Luhrmann over zijn tv-serie The Get Down

Inmiddels is Flash 61 jaar, en nog steeds actief in de hiphop. Hij was associate producer van de Netflix-serie The Get Down, waarin de ontstaansgeschiedenis van hiphop in de jaren zeventig nauwkeurig wordt gereconstrueerd, en de jonge Flash als personage optreedt. Hij werkt aan een nieuwe album met jonge rappers, en is nog steeds in de ban van techniek („Ik noem mezelf ‘scientist’.”) Hij omarmt de huidige digitale mogelijkheden, zegt hij. Als hij optreedt, staat zijn muziek op harddisks en zijn de draaitafels digitaal, al kan hij er nog steeds mee scratchen.

Zijn huidige tournee heeft als titel ‘Hip Hop, People, Places and Things’. Behalve dat Flash muziek draait, vertelt hij over de geschiedenis van hiphop, en over zijn eigen verleden. Ook gedeelten uit ‘The Message’ en ‘White Lines’ zullen langskomen, omdat ze nu eenmaal deel uitmaken van de grote hiphopsaga. Hij zegt dat hij het fijn vindt om het verleden te laten herleven en sluit het gesprek af met een snedige hiphop-opmerking: „Natuurlijk praat ik er graag over. Want al is het ‘history’, het is niet his story. It’s my story!”