Woede omdat gemeente plan voor club in haven schrapt

Nachtleven Rotterdam is bezorgd over het nachtleven, nadat de gemeente plotseling de stekker uit de ambitieuze plannen voor de nieuwe club in Merwe-Vierhaven trok.

Foto Walter Herfst

Het had zo mooi kunnen zijn. De nieuwe club van BAR – met bovenzaal met panorama-uitzicht op de hijskranen langs de Schie, en een capaciteit voor 1.500 man – zou een culturele spil worden in de nieuwe woonwijk die verrijst in het industriële Merwe-Vierhavengebied. Naast de grote benedenzaal zou een tweede ruimte voor exposities en evenementen komen; er lagen prijswinnende plannen voor een natuurgefilterd buitenbad. Met de komst van De Maatschappij voor Volksgeluk (MAVV) zou het oude Ferro-terrein alsnog worden omgetoverd tot culturele hub met internationale allure. Maar een paar dagen voordat wethouder Bas Kurvers (Bouw en Wonen, VVD) verantwoording moest afleggen in de gemeenteraad over de lekaffaire rond het Schiekadeblok, trok hij de stekker uit het project waar BAR en partners al een ton in hadden gestopt.

Grote verontwaardiging

De verontwaardiging in de stad was groot. Een kwartier nadat het nieuws vrijdag 15 februari bekend werd, maakte student Thijs de Boer (25) het Facebook-evenement ‘Opstaan voor de Nacht’ aan. Er meldden zich bijna tweeduizend mensen voor de demonstratie woensdag bij het stadhuis. Dinsdag zat MAVV daar nog voor een spoedbespreking op uitnodiging van de wethouders Saïd Kasmi (Cultuur, D66) en Kurvers. Toen leken de wethouders nog na te denken willen over het bijstellen van hun koers en het laten doorgaan van de club; een dag later hielden ze weer voet bij stuk. En donderdag is er een spoeddebat in de gemeenteraad over het onderwerp. D66-raadslid Elene Walgenbach wil een motie indienen om een club op het Ferro-terrein alsnog mogelijk te maken.

Foto Walter Herfst

De demonstratie gaat over meer dan de MAVV – het gaat om de bedreigde uitgaanscultuur. Parkzicht stond aan de geboorte van gabber en Now&Wow was jarenlang dé club voor housemuziek. Maar tussen 2001-2010 sloot het gros van de Rotterdamse clubs, vaak noodgedwongen, hun deuren. In 2010 ging Watt failliet en in 2006 Nighttown. De komst van Perron en BAR bliezen de het nachtleven nieuw leven in. Toch wordt hun aandeel niet altijd op waarde geschat, volgens BAR-oprichter Kristian de Leeuw. „Het lijkt alsof de gemeente niet begrijpt wat het belang is van plekken als Keilecafe en Mono voor de stad. Het nachtleven wordt vooral gezien als veroorzaker van problemen en overlast en er is weinig welwillendheid of ondersteuning.” Toch is dat wel wat de gemeente clubs zou willen bieden, volgens de notitie over horecabeleid , zegt Walgenbach. Maar in praktijk gaat het vaak anders.

„Er is echt wel een omslag nodig in het denken over het nachtleven”, zegt Walgenbach. „De wethouder van cultuur is heel positief over het nachtleven. Maar de afdelingen die over veiligheid en vastgoed gaan, denken heel erg in termen van risico en overlast. Op dit moment wordt die sector echt gezien als vervelend. Eigenlijk zou de burgemeester nachtondernemers veel meer moeten omarmen als cultuurdrager, en de waarde van het nachtleven publiekelijk moeten erkennen.” Thijs de Boer pleit voor langere huurcontracten die ondernemers meer zekerheid moeten geven en het aanstellen van een nachtraad. „Er kan veel meer gebeuren in de nacht.”

In de lift

Vanuit de Starbucks zegt De Leeuw dat het niet alleen over de ontwikkeling van het Ferro-terrein gaat: „Rotterdam zit in de lift, maar als nachtcultuur krijgen we het idee dat we steeds meer in de verdrukking raken.” Het liefst zou hij vertegenwoordigers van de gemeente op een bus willen zetten naar Tbilisi of Berlijn om ze te laten zien „wat het nachtleven kan betekenen voor de ontwikkeling van een stad.”

Het nieuws dat het project niet doorging, bereikte MAVV in de vorm van een mailtje. Het kwam als een klap voor de jonge culturele ondernemers, die eerder al aankondigden zich volledig te richten op de nieuwe club. BAR begon vijf jaar geleden nog als barretje aan de West-Kruiskade met bejaardenbingo en ‘bring-your-own’-avonden, maar zette na zijn verhuizing naar het Schieblock Rotterdam weer als clubbestemming op de kaart. Samen met Groos en andere jonge bedrijven veranderde BAR de leegstaande kantoorpanden in een creatief stadshart – waarbij ze dus lange tijd in onzekerheid verkeerden over de looptijd van hun huurcontract. Bij het Schieblock komt nu een enorme woontoren. Pioniers en cultureel ondernemers moeten ruimte maken voor „het grote geld”, zegt De Leeuw. „Wij hebben met zijn allen deze stad leuk gemaakt en nu worden we daarop afgerekend. ‘We hebben jullie niet meer nodig en nu kunnen we de stad volplempen met woontorens en ketens’.”

Foto Walter Herfst

Eenvoudige verklaring

Eerder deze week gaf wethouder Kurvers nog een verklaring voor het opzeggen van de langlopende samenwerking: MAVV zou zich niet aan de voorwaarden van de tender (een soort prijsvraag) voor de ontwikkeling van het oude Ferro-terrein hebben gehouden. De financiering was niet rond en de omgevingsvergunning niet aangevraagd. „Als je bij ons komt met een plan, dan heb je daar van tevoren over nagedacht”, zei een woordvoerder toen. „We hebben een termijn gegeven en die hebben ze niet gehaald, zo simpel is het. Een keer uitstel vragen kan prima, maar als dat dan een tweede keer gebeurt, verliezen we het vertrouwen. We kunnen niet zomaar achteraf de voorwaarden van de tender veranderen.”

Walgenbach van D66 zegt dat MAVV anderhalf jaar door de verschillende afdelingen binnen de gemeente van het kastje naar de muur is gestuurd. Angst en territoriumdrift lijken zwaarder te wegen dan de belangen van de culturele ondernemers die enorm veel in de stad hebben geïnvesteerd, zegt Walgenbach. „Ik vind het niet goed te praten.”

Op 1 februari had de club de financiering rond. Alle documenten voor het aanvragen van een omgevingsvergunning lagen klaar, het definitief ontwerp was klaar. „Het voelt ontzettend wrang”, zegt hij. „Uit eerdere correspondentie bleek dat de gemeente 1 februari nooit als harde deadline zag. Op ons eerste verzoek tot uitstel hebben we maandenlang niets gehoord!”

Slechte communicatie

Bovendien was de vertraging te wijten aan de complexe tender en slechte communicatie vanuit de gemeente, zegt De Leeuw. Het tenderdocument onderstreept het belang van nachtcultuur en culturele ondernemers als kwartiermakers, maar bevat belangrijke weeffouten. Het lijkt alsof de financiële haalbaarheid van de voorwaarden waaronder partijen financiering zouden moeten krijgen, vooraf helemaal niet bij banken is getoetst, zegt De Leeuw. „Terwijl er letterlijk in de tender stond dat wij naar banken konden toestappen.” Ook lijkt er niet goed over het gebruik van de buitenruimte en uitvalswegen te zijn nagedacht, een doodsteek voor iedere horeca-onderneming.

De grond van het Ferro-terrein is in eigendom van de gemeente maar in erfpacht gegeven aan het Havenbedrijf, die voor de ontwikkeling op haar beurt weer een constructie van ondererfpacht aanging met de gemeente.

MAVV kreeg een recht van onder-ondererfpacht en moest in die rol financiering regelen. Banken zeiden zonder uitzondering ‘nee’. Niet vanwege het cv of de reputatie van de culturele ondernemers, benadrukt De Leeuw, maar vanwege die complexe eigendomssituatie. Bovendien gold het huurcontract maar voor een periode van zeven jaar. Daarna zouden alle investeringen ten goede zijn gekomen aan het Havenbedrijf. Zelfs investeringsfondsen durfden het risico om die reden niet aan; MAVV kon geen zekerheden geven.

Draagvlak leek tanende

Intussen leek het draagvlak bij de gemeente tanende. Het idee voor een club kwam uit de koker van de vorige wethouder van cultuur, Pex Langenberg, die na een vakantie op Ibiza geïnspireerd was door de superclubs op het party-eiland. Hij stelde zich een Ibiza-aan-de-Maas voor. Het bestemmingsplan werd gewijzigd, het plan van MAVV werd goedgekeurd maar vrijwel meteen daarna trad Langenberg af, vanwege de problemen met de Hoekse Lijn, de nieuwe metroverbinding tussen Schiedam en Hoek van Holland. De Leeuw kreeg van medewerkers binnen de afdeling Stadsontwikkeling te horen dat het Havenbedrijf en de gemeente liever iets anders zagen op het oude Ferro-terrein dan een danceclub.

Lang bleef volgens de initiatiefnemers onduidelijk of MAVV de buitenruimte van de fabriek kon gebruiken – essentieel voor de haalbaarheid van de plannen van de jonge horecaonderneming. Daarop wilden ze wachten voor het aanvragen van een omgevingsvergunning.

Veel rekeningen

Nu liggen er tal van rekeningen van architecten, constructeurs en andere bureaus. Het voltallige personeel van BAR, zeker dertig man, komt op straat te staan en de jonge ondernemers zien anderhalve ton aan investeringen verdampen. Dat is een enorme klap voor een relatief kleine culturele onderneming. Het is de vraag of ze die enorme strop ooit nog te boven komen.

„Er is ontzettend veel kapitaal vernietigd”, zegt De Leeuw. „Alle kennis die we hebben opgebouwd en ons netwerk gaan verloren. Ik kan gewoon niet begrijpen waarom er zo roekeloos met onze oprechte passie voor dit project en de stad is omgesprongen. We zijn er gewoon op achterbakse wijze uitgewerkt.”

De Leeuw zegt dat het project de trekker van het gebied had kunnen zijn: „Met onze ervaring en netwerk hadden we hier echt iets bijzonders van kunnen maken, met een landelijke uitstraling. Ik vind het heel zorgwekkend hoe roekeloos de gemeente met twee succesvolle jonge bedrijven is omgegaan Dit valt niet uit te leggen.”