Duitse omroep ARD in opspraak wegens handboek voor framing

De Duitse publieke omroep ARD is in opspraak geraakt door een uitgelekte Handleiding voor framing. Door te kiezen voor een bepaald taalgebruik, ‘framing’, zouden medewerkers positieve gevoelens over de omroep moeten opwekken bij het publiek.

Regiekamer van de ARD.
Regiekamer van de ARD. Foto EPA

Met dit inmiddels omstreden handboek kunnen ze tegenwicht bieden aan tegenstanders van de omroep, die met hun eigen terminologie (‘staatsomroep’, ‘leugenpers’, ‘dwangbijdrage’) juist negatieve associaties oproepen. Het stuk raadt aan de nadruk te leggen op de morele missie van de publieke omroep, die bijvoorbeeld aangeduid kan worden als „onze gemeenschappelijke, vrije omroep ARD”. Dit in contrast met commerciële omroepen, ofwel „op maximale winst gerichte zenders”, ook te noemen „mediakapitalistische sprinkhanen”.

Morele posities

Het kijk- en luistergeld moet geen verplichte bijdrage genoemd worden, maar „een deelname aan de omroep” en „geleefde eigen verantwoordelijkheid”. Het motto zou moeten zijn: „Wij zijn jullie.”

Lees het NRC-interview met linguïst Elisabeth Wehling uit 2016 Woorden sturen ons politieke oordeel

Een publieke omroep moet zich bij de feiten houden, zeggen critici, en niet via taalpolitiek morele posities opdringen aan zijn kijkers en luisteraars. De ARD zou zich verre moeten houden van ‘semantische hersenspoeling’ (FAZ), ‘kwaadsprekerij over de vrije markt’ (Die Welt) of ‘heropvoeding’ (Bild).

Elisabeth Wehling

Volgens ARD-chef Susanne Pfab is het 86 pagina’s tellende document (pdf) helemaal geen handleiding, ook al staat dat wel op het titelblad, laat staan een nieuwe communicatiestrategie. Het zou meer als aanzet voor discussies in interne werkgroepen hebben gefunctioneerd.

De Handleiding voor framing is in 2017 in opdracht van de publieke omroep geschreven door de bekende taalkundige Elisabeth Wehling, die in 2016 een spraakmakend boek publiceerde over het verband tussen taalgebruik en onbewuste meningsvorming in de politiek: Politisches Framing. Wie eine Nation sich ihr Denken einredet – und daraus Politik macht.