‘Waarom is de rechtszitting niet in het Catalaans?’

Rechtszaak separatisten Na een jaar in voorarrest moet ook ‘oud-minister’ Josep Rull zich verantwoorden over zijn rol in de onafhankelijkheidsstrijd.

Steunbetuiging voor de separatisten in Barcelona, op 16 februari. Josep Rull, voormalig ‘minister’ van Catalonië, is de man op de vierde foto van links.
Steunbetuiging voor de separatisten in Barcelona, op 16 februari. Josep Rull, voormalig ‘minister’ van Catalonië, is de man op de vierde foto van links. Foto NurPhoto/ Getty Images

Josep Rull (50) tekent meteen protest aan als rechter Manuel Marchena hem vriendelijk vraagt in het verdachtenbankje plaats te nemen. „Ik had graag gebruik gemaakt van een simultane vertaling. Ik heb het recht om in het Catalaans te spreken. Nu heb ik het gevoel dat ik niet helemaal vrij kan praten. Dat ik mijn spontaniteit verlies”, zegt de voormalige regiominister van Territorium en Duurzaamheid van Catalonië tegen de voorzitter van de strafkamer van het hooggerechtshof – in vloeiend Spaans. De kritiek van Rull wordt voor kennisgeving aangenomen. De voertaal van het proces waarin de separatisten voortdurend lijnrecht tegenover de aanklager staan, blijft onveranderd.

Nadat de voormalige ‘vice-president’ Oriol Junqueras en de ‘ministers’ Joaquim Forn, Jordi Turull en Raül Romeva eerder hun verhaal al hebben gedaan, is woensdag de dag van Rull. De jurist uit Terrassa zat langer dan een jaar in voorarrest en hoorde de openbaar aanklager eind vorig jaar een celstraf van zestien jaar tegen zich eisen voor rebellie en malversaties met gemeenschapsgeld. Rull heeft sindsdien gewacht op het moment dat hij, voor een groep van zeven rechters, verantwoording af moest leggen over zijn rol in de onafhankelijkheidsstrijd van Catalonië. Rull oogt scherp. Bril op zijn neus, haren gekamd. Hij draagt een donker jasje, een blauwe das en een speldje van de Catalaanse regering op zijn revers.

In alle vroegte is Rull deze ochtend samen met andere verdachten vanuit de gevangenis van Soto del Real in een busje naar Madrid gebracht. De nationale politie heeft een groot gebied rondom het hooggerechtshof afgeschermd voor het publiek. De separatisten krijgen zo weinig mee van steunbetuigingen en protesten van buiten. Binnenin het statige gebouw aan de Calle del General Castaños staan zijn politieke vrienden hem bij vanaf de tribune.

De kinderen missen hun vader

Rull’s echtgenote Meritxell Lluís staat in de gang te wachten tot de beveiliging een teken geeft dat ze rechtszaal binnen mag. „Ik geloof niet alleen in dezelfde ideeën als mijn man, maar we delen samen ons leven. We hebben twee kinderen, één van vier en één van negen jaar. Zij missen hun vader”, zegt Lluís, die zelf actief is in de lokale politiek van hun woonplaats Terrassa. „Iedere dag in dit valse en oneerlijke proces is van belang voor heel Catalonië, maar vandaag is het voor mij allemaal nog emotioneler.”

Als Lluís precies om tien uur in de ochtend een plek op een rood bankje toegewezen krijgt, zwaait Rull naar haar. Daarna begint openbaar aanklager Consuelo Madrigal aan een vragenvuur.

Anders dan sommige van zijn collega’s besluit Rull op alle vragen van Madrigal te antwoorden. Dat gaat niet altijd van harte. Talloze malen schudt hij met zijn hoofd, kan hij zich een situatie niet meer voor de geest halen of neemt Rull, tot ergernis van rechter Marchena, het heft in handen en wordt de vraagstelling in twijfel getrokken. Een enkele keer maakt Rull een cynisch grapje: „Ik verantwoordelijk voor de infrastructuur toen die door studenten werd bezet? Dat had ik juist graag gewild. Dan hadden de autowegen van Catalonië er veel beter uitgezien.”

Puigdemont is de president

In een tijdsbestek van vier uur probeert Madrigal aan te tonen dat de separatisten rebelleerden en misbruik maakten van gemeenschapsgeld. Rull stelt meerdere malen dat hij „iedere vorm van geweld afwijst”, dat er „niet één euro” belastinggeld naar het illegale referendum van 1 oktober 2017 over afscheiding van Spanje is gegaan en dat het uitspreken van de onafhankelijkheid op 27 oktober „een politieke verklaring” was. En Carles Puigdemont is volgens Rull „de legitieme president van Catalonië”. Rull was de enige die zich op maandag 30 oktober 2017 gewoon op zijn ministerie meldde. Puigdemont vluchtte toen naar het buitenland en kan niet bij verstek worden veroordeeld.

Lees ook: Zeker 200.000 demonstranten in Barcelona tegen proces Catalanen

Soms haalt Rull zijn schouders op of verwijst naar de competenties van zijn collega’s. „Ik heb geen idee waar de miljoenen stembriefjes en de stembussen voor het referendum vandaan kwamen. Maar toch heb ik er nooit aan getwijfeld dat dit materiaal er zou komen. De hoop om in vrijheid te stemmen was zo groot, dat in ons land speciale krachten vrijkwamen”, stelt Rull. „Was u dan niet bang dat het referendum zou worden tegengehouden?”, vraagt Madrigal. „Nee”, luidt het antwoord van Rull resoluut, „ik had nooit verwacht dat de Spaanse politie met geweld zou ingrijpen om mensen het stemmen te verhinderen.”

Als Rull vroeg op de woensdagmiddag onder begeleiding de zaal verlaat, om in een afgesloten vertrek met zijn collega’s te gaan lunchen, geeft hij eerst zijn vrouw nog een zoen. „Hij heeft het goed gedaan”, zegt zij naderhand. Toch blijven gemengde gevoelens overheersen. „We weten dat hij onschuldig is en dat we alleen maar genoegen met volledige vrijspraak kunnen nemen. De voorbije anderhalf jaar heeft ons geleerd alleen van dag tot dag te leven.”

Het proces zal circa drie maanden in beslag nemen. Daarna moeten Josep Rull en zijn vrouw nog drie maanden wachten op een uitspraak.