Ongemak bij Air France-KLM nog lang niet voorbij

Luchtvaart Na roerige dagen probeerde de maatschappij bij de presentatie van de jaarcijfers opgewektheid uit te stralen. Maar nieuwe botsingen lijken al in de maak.

Ben Smith van Air France-KLM (tweede van links) en Pieter Elbers van KLM (derde van links) bij de presentatie van de jaarcijfers in Parijs.
Ben Smith van Air France-KLM (tweede van links) en Pieter Elbers van KLM (derde van links) bij de presentatie van de jaarcijfers in Parijs. Foto ANP / Lex van Lieshout

De problemen zijn voorbij, vanaf nu kijken we opgewekt vooruit. Dat is de boodschap die de bestuurders van Air France-KLM graag wilden overbrengen, woensdag bij de presentatie van de jaarcijfers in Parijs. Het zichtbare ongemak tussen de twee hoofdrolspelers, Pieter Elbers van KLM en Ben Smith van Air France-KLM, deed afbreuk aan die boodschap. De weigering om elkaar een hand te geven kreeg veel aandacht.

De Canadees Benjamin Smith, die in september aantrad als topman van Air France-KLM, bleek opnieuw mediaschuw. Tot nu toe gaf hij geen interviews, ook niet in Frankrijk. Gevraagd naar de reden zei hij dat dat een bewuste keuze was om het delicate proces van herstel bij Air France niet te belasten. Waar andere bestuurders voor en na de persconferentie volop met journalisten spraken, was Smith – die liever Engels dan Frans spreekt – alleen aanwezig bij de plenaire sessie.

Daarnaast zijn er meer inhoudelijke aanwijzingen dat de verhoudingen binnen het luchtvaartbedrijf de komende tijd nog veel zorg zullen vergen.

Lounge op Schiphol

Zo is er de enorme kloof tussen de financiële prestaties van Air France en KLM. Waar KLM in 2018 ruim 1 miljard euro bijdroeg aan de operationele winst van de holding, bleef de bijdrage van Air France steken op 266 miljoen. Tekenend waren de presentaties per luchtvaartmaatschappij. Elbers begon voor KLM met het recordbedrag van 1,3 miljard investeringen in 2018, deels besteed aan een lounge op Schiphol, en de gestegen klantwaardering. Zijn Franse collega Anne Rigail opende haar verhaal met het herstel van de sociale rust bij Air France. Stakingen kostten vorig jaar 355 miljoen euro.

Tijdens de persconferentie slaagde Elbers er in om niet triomfantelijk over te komen, maar het verschil in prestaties is pijnlijk. Hoezeer aan Franse zijde ook wordt benadrukt dat hoge Franse belastingen de winst drukken, het is duidelijk dat KLM op dit moment de bedrijfsvoering beter op orde heeft. Dat het verschil in financiële resultaten in Nederland wordt benadrukt, geldt in Frankrijk als ongepast en een gebrek aan groepsdenken.

Dat laatste was waarschijnlijk de reden dat er bij Smith, en mogelijk bij aandeelhouders van Air France-KLM, twijfel was over de herbenoeming van de succesvolle Elbers. Hij zou te veel het KLM-belang dienen en te weinig het groepsbelang. Dinsdag besloot de raad van commissarissen van Air France-KLM de herbenoeming van Elbers toch te ondersteunen. Tegenover diens aanblijven staan wijzigingen in de bestuursstructuur die het functioneren als geïntegreerd bedrijf ten goede moeten komen.

Lees ook: KLM-topman Elbers mag aanblijven

Onbegrijpelijk

Smith treedt toe tot de raad van commissarissen van KLM. Die bestaat uit negen leden, Smith vervangt een van de vijf Franse commissarissen. Twee voorgangers van Smith probeerden deze zetel al eerder binnen te halen, maar strandden op verzet van KLM.

Onbegrijpelijk dat KLM hier een kwestie van heeft gemaakt, zeiden Franse bestuurders woensdag. Smith kreeg er vragen over. Waarom wil hij die zetel zo graag? „Dit is volkomen normaal bij groepsbedrijven. Ik zit ook in de raad van commissarissen van Air France en in die van Air France-KLM. Zo kunnen we volledige transparantie en aansluiting op elkaar waarborgen.” Elbers wilde achteraf niet zeggen waarom de commissariszetel zo’n strijdpunt was en of hij het als een concessie voelt. „Ik ben blij dat een complexe periode voorbij is, ik wil nu vooruitkijken.”

Elbers krijgt twee nieuwe rollen. Net als Anne Rigail wordt hij adjunct-bestuursvoorzitter van Air France-KLM. Elbers beschouwt het niet louter als een promotie, zegt hij. „Ik hecht vooral aan het pakket van afspraken dat we met elkaar gemaakt hebben. Dit is een van de bouwstenen waardoor ik Ben Smith kan ondersteunen om stappen voorwaarts te nemen.” Met Smith, Rigail en Frédéric Gagey, financieel directeur van Air France-KLM, zit Elbers in een comité voor strategische beslissingen over de vijf maatschappijen (KLM, dochter Cityhopper, Air France, dochter Air France HOP en de gezamenlijke dochter Transavia). Smith relativeerde deze ingreep: „Het is niet echt een nieuw team, het is nu alleen duidelijker, ook wat mijn rol betreft.”

En dan is er het voornemen om de samenwerking tussen Air France en KLM te vergroten, om meer synergie en efficiëntie voor de holding te bereiken. Dat klinkt bedreigend voor de zelfstandigheid van KLM. Elbers: „Er staat samenwerking, geen integratie. We gaan dit uitwerken in onze nieuwe comité. Bij synergie denk je al snel aan dingen in elkaar schuiven, maar er zijn ook andere manieren om hetzelfde te bereiken. Het gaat erom dat we gebruik maken van schaalvoordelen waar dat mogelijk is. Het is niet overal zinvol.”

KLM heeft zeggenschap ingeleverd in ruil voor het aanblijven van Elbers. Hoeveel precies, en met welke gevolgen, moet nog blijken. Wat strategie betreft vertelde Smith wat hij in het eerste half jaar heeft gedaan, niet wat hij wil gaan doen. Zeker is wel dat hij het functioneren van de holding wil verbeteren, en dat meer greep op KLM daar voor hem bij hoort. De vriendelijk ogende Smith heeft in de moeizame relatie tussen moeder Air France-KLM en dochter KLM nu al meer punten binnengehaald dan zijn voorgangers. Elbers blijft, maar een volgende botsing over zeggenschap lijkt in de maak.