Haal uit elke spreuk inspiratie, ook al komt-ie uit de computer

Inspiratie De Inspirobot genereert een onbeperkte hoeveelheid inspirerende quotes. Ondanks dat ze uit de computer komen, kunnen mensen er wel degelijk betekenis in vinden.

Een voorbeeld van een spreuk van de Inspirobot.
Een voorbeeld van een spreuk van de Inspirobot. Foto Inspirobot

Visions are the dreams of madness

Art is emptiness

Always underestimate your thoughts

Doe je ogen dicht, visualiseer bij deze woorden een ondergaande zon of sterrenstelsel en laat je brein zijn werk doen. Wat betekenen de zinnen voor jou?

De teksten zijn niet van een goeroe of een mindfulnesscoach. Ze staan niet op reproducties van de Xenos. Deze zinnen zijn het product van een simpel algoritme, dat schuilgaat achter de naam Inspirobot.

Deze ‘bot’, een computerprogramma dat automatisch repetitieve taken uitvoert, genereert „onbeperkte hoeveelheden unieke, inspirerende quotes”, meldt de gelijknamige site. Met één klik verschijnt een tekst op je scherm. Sommige bestaan uit drie woorden, andere zijn complete zinnen. Achter de woorden worden automatisch plaatjes geplakt. Ze tonen landschappen, wolkenformaties en flatgebouwen, soms is het niet meer dan een mengelmoes van kleuren. De site wordt maandelijks door een half miljoen mensen bezocht, het bijbehorende Instagram-account heeft 20.600 volgers.

Voorbeeld van een spreuk van de Inspirobot. Foto Inspirobot

Het idee voor de bot ontstond in 2015, toen het de Noorse vrienden Peder Jørgensen en Jesper Sundnes opviel hoeveel zogenaamd inspirerende teksten hun kennissen deelden op sociale media, vaak met een mooie foto. „Het leek wel of er een machine achter zat”, vertellen ze in de Amerikaanse podcast This American Life.

Dat was niet het geval, dus besloten ze er zelf één te ontwikkelen. Zij voedden de bot met de woorden van duizenden ‘echte’ inspirerende teksten die ze online vonden. Zo leerde het algoritme zinsstructuren en woordcombinaties herkennen. En hoe meer zinnen de bot leerde, hoe beter de teksten werden – in het begin spuugde de bot nog weleens teksten uit als ‘Don’t be jealous of spilled wife, just jump’. Inmiddels komt dit soort onlogische en grammaticaal foute teksten vrijwel niet meer voor.

Jørgensen en Sundnes verdienen niet aan de bot, zeggen ze. Via de site verkopen ze Inspirobot-merchandise als truien en mokken, de opbrengst daarvan is net genoeg om de kosten voor de server te dekken, aldus Jørgensen desgevraagd.

Wie zijn de paspoppen?

Op een willekeurige vrijdagmiddag laat ik de Inspirobot zijn werk doen. Na een klik op de knop ‘Generate’ verschijnt op mijn beeldscherm een twintigtal silhouetten tegen een kleurrijke achtergrond. Op het plaatje staat ‘You can not and must not allow mannequins to eliminate your relationship with other people’.

Wat betekent dit? Waarschijnlijk zijn de paspoppen beeldspraak voor mensen die zich anders voordoen dan ze zijn, denk ik. Aan hen moet ik inderdaad niet te veel tijd besteden, gaat mijn gedachtegang verder. Focus je op echte vriendschappen, is voor mij de boodschap. Ik weet dat de tekst is geproduceerd door een algoritme, toch hecht ik er betekenis aan. Hoe kan dat?

Onze levenslange ervaring is dat talige uitingen zijn bedoeld om iets te communiceren

Mark Dingemanse, taalwetenschapper

Het is niet gek dat je op zoek gaat naar een betekenis bij de woorden, zegt Marc van Oostendorp, als taalkundige verbonden aan de Radboud Universiteit en het Meertens Instituut. Volgens hem zijn mensen ‘interpretatiemachines’ die continu de wereld en mensen om zich heen proberen te begrijpen.

Taalwetenschapper Mark Dingemanse, ook verbonden aan de Radboud Universiteit en werkzaam bij het Max Planck Institute for Psycholinguistics, zegt dat een lezer altijd aanneemt dat er een betekenis schuilgaat achter een woordencombinatie. „Onze levenslange ervaring is dat talige uitingen zijn bedoeld om iets te communiceren en dat de afzender een bedoeling heeft.”

Daarom is het vrijwel onmogelijk een woordencombinatie te lezen zonder er een betekenis aan te koppelen, zelfs als je weet dat de zinnen door een algoritme zijn gemaakt. Dat de Inspirobot grammaticaal correcte zinnen maakt, draagt hier nog aan bij. Dingemanse: „Je hebt geen informatie waaruit je kunt afleiden dat de afzender een robot is, dus je denkt: hier moet een wijze geest achter zitten.”

De kracht van het plaatje

Heel veel mensen kennen betekenis toe aan de woorden van Inspirobot. Op het Instagram-account van de bot wordt fel gediscussieerd over de teksten. Veel Instagrammers houden het bij een simpel ‘true’ of ‘mood’ als ze zich kunnen vinden in de tekst. Anderen leggen uit wat het plaatje voor hen betekent. De tekst ‘Reproduction is not as important as it’s made up to be’ is aanleiding voor een debat over overbevolking. In ‘You must not allow clothes to hijack your freedom’ lezen sommigen een oproep tot nudisme. ‘Ignore the truth and talk to other people like they’re children’ is voor enkelen een uitnodiging om de Amerikaanse president Trump te bekritiseren.

Lees ook: Hoe algoritmes ons dagelijks leven sturen

De betekenis die mensen aan woorden koppelen, hangt sterk samen met de context waarin de tekst geuit wordt, zeggen Van Oostendorp en Dingemanse. In het geval van de Inspirobot spelen de plaatjes een grote rol. „Je ziet dat soort plaatjes op sociale media, waar de conventie is dat de bijbehorende tekst een diepzinnige betekenis heeft”, zegt Van Oostendorp. Volgens Dingemanse zijn de beelden nauwkeurig uitgezocht: „Ze geven heel weinig informatie en zijn abstract: weinig gezichten, veel natuur, veel vergezichten. Het is een leeg canvas waarop iedereen zijn eigen betekenis kan projecteren.”

Voorbeeld van een spreuk van de Inspirobot. Foto Inspirobot

Hetzelfde geldt volgens hem voor de woorden zelf. In de quotes die de bot genereert, komen veel termen als eenzaamheid, tijd en leven voor. Dingemanse: „Dat zijn superabstracte concepten, maar alle mensen hebben er wel een gevoel bij.” De betekenis die de lezer aan de woorden toekent is afhankelijk van zijn persoonlijke ervaringen en levensomstandigheden.

Op een ochtend ga ik opnieuw naar de site. Voor mijn ogen verschijnt achtereenvolgens ‘Never admit to anybody that you’re being spied on’, ‘Society is sucking up to the universe’ en ‘Between the wind and words lies imagination’.

Een mindfulnesscoach heb ik niet meer nodig.