Opinie

Anoniem zaad en eicellen doneren – het gaat maar door

Donorkinderen Het schandaal rondom vruchtbaarheidsarts en zaaddonor Karbaat zal niet het laatste zijn, schrijft .

IVF, beter bekend als reageerbuisbevruchting, is een voortplantingstechniek waarbij eicellen buiten het lichaam worden bevrucht met zaadcellen.
IVF, beter bekend als reageerbuisbevruchting, is een voortplantingstechniek waarbij eicellen buiten het lichaam worden bevrucht met zaadcellen.

Vijftig kinderen, misschien zelfs meer. Gynaecoloog Jan Karbaat verwekte via kunstmatige inseminatie met eigen sperma tientallen kinderen bij wensmoeders. Hij zou ook zaad hebben gemengd en onjuiste donorpaspoorten hebben verstrekt. Karbaat maakte dankbaar gebruik van de indertijd toegestane anonimiteit van de donor. Kritisch toezicht ontbrak en de praktijken van Karbaat bleven geheim. Het is naïef te veronderstellen dat dit het enige schandaal is rond kunstmatige inseminatie met donorsperma (KID).

KID werd rond 1950 ingevoerd en na 1970 steeds vaker toegepast. Er zijn in Nederland mogelijk zo’n 100.000 kinderen via KID verwekt, wereldwijd gaat het om vele miljoenen kinderen. Pas in 2004 werd in ons land de anonimiteit van donoren opgeheven.

In 1951 wees gynaecoloog Van Loghum al op het onrecht dat het kind wordt aangedaan: het kind zal door de geheimhouding nooit iets over de biologische vader te weten kunnen komen. Dit is een flagrante schending van het Internationaal Verdrag Inzake de Rechten van het Kind, waar Artikel 7 zegt: „het kind heeft het recht zijn of haar ouders te kennen en door hen verzorgd te worden”.

Lang beweerden gynaecologen dat KID-kinderen geen interesse in hun biologische achtergrond zouden hebben. De redenering: het kind was vanaf de geboorte toch door de sociale vader opgevoed. Ook zou de sociale vader zich de echte vader voelen. Gemakshalve werd genegeerd dat mensen om medische redenen willen weten van wie ze afstammen om mogelijke invloed van erfelijke factoren op de gezondheid te kunnen achterhalen. Ook de kans op inteelt bij donorkinderen, door het gebruik van eenzelfde donor voor de verwekking van tientallen kinderen, was kennelijk irrelevant.

Inmiddels zijn tienduizenden KID-kinderen volwassen. Zij laten zich eindelijk horen en geven aan dat de biologische afstamming voor hen wel van belang is. Terecht verlangen zij dat de anonimiteit van de donoren van vóór 2004 wordt opgeheven.

Lees ook: Donorkinderen mogen het DNA van vruchtbaarheidsarts Jan Karbaat gebruiken voor een vaderschapstest

Helaas constateer ik dat de anonimiteit van sperma- en eiceldonoren wereldwijd nog steeds de boventoon voert. Stap in de metro van Barcelona en je ziet billboards die jonge studentes met een mooi bedrag verleiden anoniem hun eicellen af te staan. Een advertentiebijlage in de Spaanse nationale kranten bericht uitgebreid over de mogelijkheid om in Spanje IVF met een donoreicel te ondergaan. De Nederlandse vertegenwoordigers van de Spaanse fertiliteitskliniek Tambre prijzen de voordelen van hun behandelingen aan. Dat er wordt gewerkt met anonieme eiceldonoren en dat dit in Nederland niet is toegestaan, wordt terloops vermeld, maar lijkt geen bezwaar.

Ook kan men via het internet krachtig, uiteraard anoniem, ‘Vikingzaad’ uit Denemarken bestellen voor zelfinseminatie. Geen haan die er naar kraait.

Het gaat dus maar door. Over twintig jaar staat een nieuwe generatie op die gedreven zoekt naar het ontbrekende stuk van hun identiteit. Tegen die tijd zal anonimiteit dankzij de steeds makkelijker te raadplegen (inter)nationale DNA-banken een loos begrip zijn. Maar zover mag het niet komen. We moeten niet wachten op DNA-banken. Het belang van donorkinderen moet zo snel mogelijk op Europees niveau erkend worden; dat gaat boven het belang van wensouders. Voor internationale adoptie bestaat al jaren het Haags Adoptieverdrag, waarin wereldwijd wordt erkend hoe belangrijk de achtergrondgegevens van de geadopteerden zijn. Dat verdrag is een blauwdruk voor het streven naar een oplossing voor mensen die met hulp van donorzaad en/of een donoreicel zijn verwekt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.