‘Anders klopt Riad aan bij China’

Nucleaire uitwisseling VS en Saoedi-Arabië De nucleaire ambities van de Saoedi’s komen de belangen van Trump en zijn entourage goed uit. Wat kunnen de gevolgen zijn?

Amerikaans minister Buitenlandse Zaken Mike Pompeo vertrekt van luchthaven King Khalid International airport in Riad.
Amerikaans minister Buitenlandse Zaken Mike Pompeo vertrekt van luchthaven King Khalid International airport in Riad. Andrew Caballero-Reynolds/AFP

Er zijn weinig landen waarmee president Trump en zijn regering zo’n innige relatie hebben als Saoedi-Arabië. Dinsdag bleek dat wederom uit een rapport van Democraten in het Huis van Afgevaardigden. Dit beschrijft hoe leden van Trumps entourage hebben gepoogd kernreactoren aan Saoedi-Arabië te leveren. Het Huis gaat nader onderzoek doen. Zes vragen over een gevoelig dossier.

1 Waarom is het rapport omstreden?

Omdat het, zij het op basis van verklaringen van anonieme klokkenluiders, de omstreden instrumentele visie van het Witte Huis op Saoedi-Arabië toont. Trump en zijn entourage zien in het land zowel een stabiele bondgenoot in de regio als een lucratieve afzetmarkt voor de Amerikaanse defensie- en energiesector.

Persoonlijk belang lijkt daarbij nooit ver weg. Eerder al bleek dat speciaal aanklager Robert Mueller de vraag onderzoekt of de Saoediërs en andere Golfstaten via illegale donaties bijdroegen aan Trumps campagne en inauguratie. Nu hebben Democraten in het Huis van Afgevaardigden blootgelegd hoe commerciële belangen binnen de regering-Trump geopolitieke en morele overwegingen snel overschaduwen.

2 Wat staat er in het rapport?

Dit beschrijft hoe onder meer toenmalig Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn en Tom Barrack, vriend van Trump en hoofd van diens inauguratiecommissie, bij het pushen van wat zij noemden hun ‘Marshall Plan voor het Midden-Oosten’ herhaaldelijk waarschuwingen negeerden van ambtenaren dat zij in hun haast de wet zouden overtreden.

Michael Flynn, die in februari 2017 aftrad en inmiddels op zijn vonnis wacht omdat hij loog tegen de FBI, werkte volgens het rapport tegelijk als Nationaal Veiligheidsadviseur, én als adviseur voor de IronBridgeGroup, een dochter van het consortium IP3 International dat de kerncentrales wilde bouwen. Tom Barrack, directeur van het investeringsfonds Colony Capital met belangen in de Golf, zou het project als ‘speciaal gezant’ gaan dragen binnen de regering. Barrack probeert nog altijd de banden tussen het Witte Huis en Riad zo nauw mogelijk te houden, zij het niet steeds tactvol. Vorige week bood hij zijn excuses aan nadat hij in Abu Dhabi de moord op de Saoedische journalist Khashoggi had gebagatelliseerd door te zeggen dat de VS „ergere wreedheden” begaan.

Tenslotte Trumps schoonzoon Jared Kushner, volgens de klokkenluiders ook nauw betrokken. Een van de producenten van kerncentrales in IP3, Westinghouse Electric, is dochter van een bedrijf dat de familie Kushner te hulp schoot toen zij in ernstige financiële problemen kwamen met een pand op Fifth Avenue in New York. Als Trumps speciaal gezant voor het Midden-Oosten vertrekt Kushner volgende week naar de golf om het economische deel van zijn lang verbeide vredesplan voor het Midden-Oosten aan te prijzen. Vorige week sprak Trump nog op het Witte Huis met mensen uit de kernenergiesector, een ontmoeting die volgens Bloomberg was geinitieerd door Jack Keane, een gepensioneerd generaal die mede-oprichter is van IP3 International.

3 Kan het Witte Huis zomaar nucleaire kennis exporteren?

Nee. In de Atomic Energy Act uit 1954 is vastgelegd dat het Congres zijn goedkeuring moet geven. Voordien moet het State Department de buitenlandse partij toetsen op negen bepalingen van sectie 123 van deze wet, die draaien om veiligheid en controle door het Internationaal Atoomagentschap (IAEA).

4 Wat zijn de Saoedische plannen met kernenergie?

Saoedi-Arabië zei in 2011 dat het 16 kerncentrales wil laten bouwen, die in 2032 twintig procent van het Saoedische stroomverbruik zouden moeten verzorgen. Met de bouw is een bedrag gemoeid van zo’n 80 miljard dollar. De centrales zijn volgens Riad nodig om het land minder olieafhankelijk en duurzamer te maken. Saoedi-Arabië heeft vijf nucleaire researchcentra opgezet en het land beschikt bovendien over eigen uraniumerts in de bodem. Inmiddels heeft Riad nucleaire samenwerkingsverdragen gesloten met Frankrijk, Argentinië, Zuid-Korea en Kazakhstan. Ook de VS willen zo’n akkoord. In de praktijk is er nog weinig gebeurd en de Saoedische ambities zijn teruggeschroefd: voorlopig worden twee centrales gebouwd.

5 Streeft Saoedi-Arabië ook naar een eigen kernbom?

Saoedi-Arabië is partij bij het non-proliferatieverdrag tegen de verspreiding van kernwapens. Aanwijzingen dat het zou hebben geprobeerd atoomwapens te ontwikkelen zijn er niet. Maar de Saoediërs verhullen niet dat ze aartsrivaal Iran op de voet volgen. Dat houdt zich nu nog aan het internationale nucleaire akkoord uit 2015, dat Trump in 2018 eenzijdig opzegde, maar dat kan veranderen. „Saoedi-Arabië wil geen atoombom verwerven”, zei de machtige kroonprins Mohammed bin Salman vorig jaar tegen het Amerikaanse CBS. „Maar als Iran een kernbom zou ontwikkelen, zouden we zonder twijfel zo snel mogelijk volgen.”

6 Zou Saoedi-Arabië een kernwapen kunnen ontwikkelen?

Niet in zijn eentje, zeggen experts. En wie zou een land dat wereldwijd in diskrediet is geraakt door de Khashoggi-affaire daarbij willen helpen? Desondanks betoogt het Witte Huis dat het Congres zijn verzet beter kan staken. Anders klopt Riad aan bij China en Rusland, die minder scrupules kennen. Dat zouden ze ook kunnen doen bij Pakistan, een land dat de Saoediërs financieel hielpen om zelf kernwapens te ontwikkelen. Sinds 1988 beschikt Riad ook al over Chinese raketten, die met kernkoppen kunnen worden uitgerust.