Rekenklus laat zien: darmflora kan diabetes veroorzaken

Medisch onderzoek Dat diabetes met darmflora te maken heeft, wisten we al. Nu blijkt dat darmbacteriën ook echt de oorzaak kunnen zijn van de ziekte.

Bacteriën uit mensenpoep onder de elektronenmicroscoop
Bacteriën uit mensenpoep onder de elektronenmicroscoop Foto Getty Images

Darmbacteriën kunnen bij mensen het ontstaan van diabetes type 2 en andere stofwisselingsziekten bespoedigen. Dat concluderen onderzoekers uit vooral Groningen en Oxford in een maandag gepubliceerd artikel in Nature Genetics.

Tot nu toe is duidelijk dat bij mensen met flink overgewicht, of met diabetes type 2, vaak bepaalde soorten darmbacteriën duidelijk meer voorkomen en andere minder. De brandende vraag daarbij is die van oorzaak en gevolg. Is die andere soortensamenstelling mede de oorzaak van de ziekte? Of verandert de soortensamenstelling in de darmen nadat de ziekte is ontstaan?

Dat diabetes met darmflora te maken heeft, is zonneklaar. Sommige darmbacteriesoorten maken namelijk uit de voedingsvezels die in gezonde voeding zitten bepaalde vetzuren. Die korte-keten-vetzuren (zoals boterzuur) komen via de darmwand ook in het bloed terecht en beschermen tegen diabetes-2.

Bij muizen is al aangetoond dat dieren met darmbacteriesoorten die vooral van suiker leven sneller dik worden en diabetesachtige ziekten krijgen. Wordt bij die dieren de darmflora vernietigd en krijgen ze daarna, met een poeptransplantatie, de darmflora van dunne muizen, dan worden ze slanker en gezonder. Bij mensen worden zulke rigoureuze ingrepen nog niet gedaan. Dan moet er eerst meer duidelijkheid zijn over mogelijke uitkomsten. Daar draagt het nieuwe onderzoek aan bij.

Dat was een gigantische rekenklus met grote hoeveelheden gegevens. Van 952 mensen waren gedetailleerde genetische gegevens bekend, de soortensamenstelling van hun darmflora geanalyseerd, en gemeten hoeveel korte-keten-vetzuren er in hun feces zaten. Hun eventuele ziekten waren ook bekend. Die 952 mensen doen mee aan het Groningse LifeLines-onderzoek. Dat is een groot bevolkingsonderzoek waarbij duizenden mensen gegevens, bloed, feces en urine inleveren om veelzijdig onderzoek te doen naar gezond oud worden.

Voor de analyse werden de genen gebruikt waarvan bekend is dat ze het risico op 17 stofwisselingsziekten beïnvloeden. En ook de genen die invloed hebben op de samenstelling van de darmflora. Van de darmbacteriën werden 245 eigenschappen bepaald, zoals het vermogen om korte-keten-vetzuren te maken.

Uit al die genetische gegevens was af te leiden dat de genen voor een bepaalde darmflora de kans op diabetes-2 verhogen, maar dat omgekeerd de genetische kans op diabetes-2 niet voorbestemt tot het hebben van een riskante darmflora. De techniek heet reverse mendeliaanse randomisatie en wordt steeds meer geaccepteerd om oorzaak-gevolg-relaties bij het ontstaan van ziekten vast te stellen, zonder decennialang onderzoek.