Alessandro Mendini (87) bewees dat postmodern tijdloos kan zijn

Alessandro Mendini (1931-2019) Architect De creaties van de Italiaanse architect en ontwerper Alessandro Mendini waren kleurrijk en frivool. Van zijn kurkentrekker Anna G tot zijn chef d’oeuvre: het Groninger Museum.

Het in 1994 geopende Groninger Museum. Als hoofdontwerper schakelde Mendini vier andere vormgevers in: Michele de Lucchi, Philippe Starck en twee Oostenrijkers die zich Coop Himmelb(l)au noemen.
Het in 1994 geopende Groninger Museum. Als hoofdontwerper schakelde Mendini vier andere vormgevers in: Michele de Lucchi, Philippe Starck en twee Oostenrijkers die zich Coop Himmelb(l)au noemen. Foto Erik en Petra Hesmerg, Groninger museum

Het Groninger Museum, het meesterstuk van de maandag op 87-jarige leeftijd overleden Italiaanse architect en ontwerper Alessandro Mendini, staat in het boek 1001 Buildings You Must See Before You Die. Dikwijls is het museum ook geprezen als een van de verbazingwekkendste postmoderne bouwwerken van het einde van de twintigste eeuw.

Alfonso Mendini in 1998. Foto Chris van Houts

De collage van opvallende bouwsels in het Verbindingskanaal direct naast het station van Groningen – een goudkleurige toren, een bakstenen pillendoos en een bontgekleurde kuip met een dak dat iets weg heeft van een treinongeluk – ontlokte echter niet alleen lof. In het Jaarboek Nederlandse Architectuur werd het museum na de opening in 1994 bijvoorbeeld een „perversiteit” genoemd. En in 2006 pleitte Dichter des Vaderlands Driek van Wissen al rijmend nog voor sloop van het „kakelbonte gebouw”.

Lees ook wat NRC in 1994 over het nieuwe museumgebouw schreef: De jaren tachtig in steen; Het frivole Groninger Museum van architect Alessandro Mendini

Maar de voorspellingen dat het museumgebouw modieus en tijdgebonden was en snel aan actualiteit zou inboeten, kwamen allerminst uit. Een kwarteeuw later is deze extreme uiting van postmodernisme, een stroming in de kunst en de architectuur die in de jaren tachtig haar hoogtijdagen beleefde, nog altijd op zijn plaats en buitengewoon geliefd.

Het Groninger Museum roept geen museumvermoeidheid op, zegt Andreas Blühm, de huidige directeur. Met zijn felgekleurde wanden en mozaïeken wenteltrappen houdt de schepping van Mendini bezoekers voortdurend bij de les. „Saaie tentoonstellingen zijn in dit gebouw ook per definitie uitgesloten”, aldus Blühm.

Fauteuil Proust (1979) voor Cappellini. Alessandro Mendini

Mendini heeft zich op tal van terreinen als kleurrijk en frivool gemanifesteerd. Hij heeft vele grote architectuurprojecten op zijn naam staan, ontwierp honderden consumentenproducten, was grafisch ontwerper en ontpopte zich als architectuur- en designtheoreticus.

Na een architectuurstudie in Milaan werkte hij als (hoofd)redacteur bij diverse vaktijdschriften, onder meer het beroemde Domus. Vanaf 1976 manifesteerde hij zich als prominent lid van de radicale Italiaanse designgroup Studio Alchimia.

Met zijn broer Francesco begon hij in 1989 Studio Mendini, een bureau voor zowel design- als architectuuropdrachten. Voor Swatch werden horloges ontworpen, voor het Italiaanse designlabel Alessi huishoudelijke producten, maar het bureau ontwierp met hetzelfde gemak ook een olympisch zwembad, theatervoorstellingen, modeshows en videoclips.

Kurkentrekker Anna G (1994) voor Alessi. Alessandro Mendini

De traditionele rangordes in de kunsten golden niet voor Mendini. Hij keek over grenzen heen en vermengde historische stijlen tot een nieuw geheel. Met z’n talloze bouwstijlen en versieringen uit allerlei tijden en windrichtingen is het Groninger Museum een uitgesproken voorbeeld van zijn werkwijze.

Mondo Mendini

Voor zijn dood rondde Mendini nog een groot project af dat vanaf 11 oktober in het Groninger Museum zijn beslag krijgt: de overzichtstentoonstelling Mondo Mendini, een door hemzelf samengestelde selectie uit zijn eigen werk, aangevuld met ontwerpen en kunstwerken die hem inspireerden.

Directeur Blühm zocht Mendini driekwart jaar geleden nog op. „Hij was ziek geweest en zei toen: ‘Ik hoop dat ik de opening nog zal meemaken.’ Ik antwoordde toen: ‘Je bent zo fit als wat, maak je geen zorgen.’”

Vijf jaar eerder, direct na aantreden als directeur van het Groninger Museum, reisde Blühm naar Milaan voor een kennismakingsgesprek met de hoofdontwerper van het museum. „In een Fiatje pikte Mendini me bij mijn hotel op en reden we naar zijn studio. Omringd door jonge mensen ging hij daar elke dag aan de slag. Dat hield hem als tachtiger jong, zei hij.”

Correctie (26 februari 2019): In een eerdere versie van dit stuk werd de overzichtstentoonstelling ‘Mundo Mendini’ genoemd. Dat is aangepast.