Coalitie heeft geen trek in het opnemen van kalifaatverlaters

Politiek Den Haag Jihadstrijders terughalen wil niemand. Voor kinderen is er empathie, maar geen oplossing. Bij elk kind hoort immers een volwassene.

Een IS-ontvluchte vrouw uit Frankrijk
Een IS-ontvluchte vrouw uit Frankrijk Foto Bulent KIlic/AFP

Nederland gaat Nederlandse jihadstrijders en hun gezinnen niet uit gevangenkampen in Syrië halen, ook niet nu de president Donald Trump dreigt hen vrij te laten zodra de Amerikaanse troepen de regio hebben verlaten. „Een beleidswijziging is niet aan de orde”, zei Sigrid Kaag (D66) dinsdag in de Tweede Kamer, in de hoedanigheid van waarnemend minister van Buitenlandse Zaken. „We zijn niet van plan om actief kinderen en vrouwen op te halen.”

De boodschap klonk vertrouwd: Nederland heeft nooit de verantwoordelijkheid willen nemen voor Nederlanders die zich in Syrië aansloten bij terreurgroep IS en daar nu met Amerikaanse ondersteuning gevangen zitten in Koerdische gevangenkampen. CDA-Kamerlid Martijn van Helvert zei dinsdag: „De uitgereisde Syriëgangers hebben ervoor gekozen om afscheid te nemen van de rechtsstaat.” Voor de kinderen van de strijders is er wel empathie. Zij zijn slachtoffer van de keuze van hun ouders, zei Kaag. Je kunt de kinderen wel terughalen, is het idee, maar je krijgt er altijd een volwassene bij.

Toch ontbreekt het de regeringspartijen aan politieke bereidheid om echt iets te doen voor die kinderen. Als ze terug naar Nederland willen, dan moeten moeders en hun kinderen zélf maar aankloppen bij Nederlandse consulaten in omliggende landen, zoals Irak of Turkije, vindt het kabinet. Moties die opriepen tot het terughalen van kinderen werden eind vorig jaar nog verworpen.

Rechtbank beval arrestatie

De druk om toch in actie te komen neemt toe – en niet alleen door Trump. In januari beval de Rotterdamse rechtbank justitie tot het arresteren, op verdenking van terrorisme, van zes Nederlandse vrouwen die nu in Syrisch-Koerdisch gebied gevangen zitten. Expliciet zegt de rechter: Nederland heeft wél de verantwoordelijkheid om actief achter deze personen aan te gaan.

Vorig jaar zomer had de rechter al bevolen tot arrestatie van de vrouwen, nu werd het bevel gespecificeerd: het OM en minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie, CDA) moeten aan de slag. „Al het nodige”, moet worden gedaan om de vrouwen over te brengen naar de Iraakse grens, waar de Koerden dan klaar moeten staan om ze naar het consulaat in Erbil te brengen. Van daaruit moeten de vrouwen naar Nederland gebracht worden.

Justitie onderzoekt nog hoe precies uitvoering gegeven kan worden aan het bevel, herhaalde minister Kaag dinsdag. Het bevel is nog niet overhandigd aan vertegenwoordigers van de Koerdische autoriteiten, zegt een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

De moeilijkheid van het bevel zit in de uitvoering. Justitie vindt het gebied te onveilig om er zelf ambtenaren heen te sturen. Een officieel uitleveringsverzoek aan de Koerdische autoriteiten acht het kabinet onwenselijk en daarmee onmogelijk. Het zou neerkomen op een de facto erkenning van de Koerden als legitieme machthebbers, terwijl het de jure Syrisch grondgebied is. Een mogelijkheid zou daarom zijn om de Koerden de vrouwen vanuit de kampen naar Erbil in Irak te laten brengen. Dat wordt mogelijk geacht, maar ligt politiek gevoelig. Wat deze zes vrouwen onderscheidt van andere Nederlandse vrouwen in Koerdische kampen, is dat tegen hen nu een zeer specifieke verdenking is geuit. Maar uiteindelijk zijn ál die vrouwen mogelijk strafbaar: ze bevinden ze in terroristisch gebied.

Internationale berechting

Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66) maakte zich dinsdag niet alleen zorgen over Trumps „nauwelijks verholen Twitterdreigement” dit weekeinde om gevangen IS-strijders te laten lopen. Wat als Turkije slaags raakt met de Koerden? Zullen die dan niet besluiten tot het terugschroeven van de bewaking van de gevangenkampen? „Er is geen enkele indicatie van de Koerden dat ze strijders en families vrij gaan laten”, zei Kaag in de Kamer. „Maar we delen de zorgen over de veiligheidsrisico’s.” Volgens de minister dringen de Koerden ook aan op „een oplossing”.

Lees ook: Jeugdzorg heeft plan IS-kinderen klaar

De Tweede Kamer vindt dat Nederland zich sterk moet maken voor internationale berechting van de jihadstrijders, bijvoorbeeld middels een VN-tribunaal. Precies een jaar geleden riep de Tweede Kamer het kabinet op om voorstellen in die richting te doen aan de Verenigde Naties. Kaag vertelde dinsdag dat er pogingen zijn gedaan, maar dat Nederland hier geen steun voor heeft gekregen, ook niet van bondgenoten. CDA, ChristenUnie en D66 riepen het kabinet op om niet alleen achter de schermen, maar ook daarvóór actiever te worden.