Karl Lagerfeld: veelzijdig modeman met scherpe tong

Karl Lagerfeld (1933-2019) Modeontwerper Zijn goede gevoel voor de tijdgeest en brutale ontwerpen maakten de Duitse modeontwerper Karl Lagerfeld tot een van de belangrijkste ontwerpers van de 20ste en begin 21ste eeuw.

Karl Lagerfeld arriveert bij een modeshow van Chanel, oktober 2017, in Parijs.
Karl Lagerfeld arriveert bij een modeshow van Chanel, oktober 2017, in Parijs. Foto Francois Guillot/AFP

Geen modeontwerper was zo onaantastbaar als Karl Lagerfeld. De ontwerper achter Chanel, de vrouwenlijn van Fendi en zijn eigen merk kreeg zelden te maken met kritiek. Zeker de shows van Chanel, waar hij voor het leven was benoemd, werden bijna unaniem bejubeld, al kon hij daar best eens de plank misslaan; soms waren zijn ontwerpen behoorlijk ouwelijk, soms zelfs ronduit lelijk.

Dat die misstapjes hem werden vergeven had niet alleen te maken met het feit dat Chanel een grote adverteerder is die door de modepers graag te vriend werd gehouden. Het kwam ook doordat Lagerfeld, die dinsdag op 85-jarige leeftijd overleed in zijn woonplaats Parijs, zo’n groot en veelzijdig talent was. Naast modeontwerper was hij fotograaf en illustrator. Hij richtte hotels in, had een eigen imprint bij de Duitse uitgeverij Steidl, 7L, en een boekwinkel in Parijs. En dan tekende hij, voor de lol, ook nog politieke cartoons en was hij enorm belezen.

Zelfs op zijn tachtigste was Karl Lagerfeld nog overal. Drie Duitse musea wijdden in 2014 tentoonstellingen aan verschillende aspecten van de modeontwerper.

In 2004 was Karl Lagerfeld de eerste sterontwerper die een samenwerking aanging met H&M. Foto Vincent mentzel 2004

Spectaculaire modeshows

Zijn grootste troef was misschien nog wel zijn tot op hoge leeftijd goede gevoel voor de tijdgeest. In 2004 was hij de eerste sterontwerper die een samenwerking aanging met H&M. Hij was een van de eersten die platte schoenen en sneakers voor vrouwen omarmden, en zijn Chanel-show voor najaar 2014 – waarvoor de vaste showruimte, het Grand Palais, was verbouwd tot een supermarkt – was een fantastisch commentaar op de merkencultuur en het consumentisme. Die decors voor zijn shows waren met name de laatste jaren spectaculair: het huis deinsde er niet voor terug enorme bomen of een ijsberg te laten verschepen voor een show, of het Grand Palais te laten ombouwen tot Place de la Concorde of een gigantische brasserie.

De enige die ooit echt kritisch over Lagerfeld schreef, was de Amerikaanse modejournalist Robin Givhan. In 2012 publiceerde zij in Newsweek een artikel waarin ze zijn talenten prees en zijn culturele relevantie niet ontkende, maar wel stelde dat hij overgewaardeerd was. Anders dan bij veel andere ontwerpers kon je bij hem geen kenmerkend ontwerp aanwijzen, stelde ze. En: hij had Chanel harder nodig dan Chanel hem.

Lagerfeld reageerde niet sportief. Hij beweerde nooit van de Pulitzerprijs-winnaar te hebben gehoord, en sneerde over hoe slecht het ging met Newsweek.

Vals uit de hoek

Het was niet de eerste keer dat Lagerfeld vals uit de hoek kwam. Vooral vrouwen zijn het doelwit geweest van zijn scherpe tong: Angela Merkel, omdat ze naar zijn smaak te veel vluchtelingen Duitsland binnenliet („Ze kan het kwaad niet accepteren dat Duitsland ten uitvoer bracht na 1933”), zijn voormalige muze, topmodel Inès de La Fressange („Ik wens haar het allerbeste, zolang ik haar maar nooit meer hoef te zien of over haar hoor spreken”), Pippa Middleton, de zus van Catherine, hertogin van Cambridge („Ik vind haar gezicht niks. Ze moet alleen haar achterkant laten zien”), Yves Saint Laurent („Erg provinciaals.”). En: „Dikke moekes die met een zak chips voor de tv zitten zijn de mensen die zeggen dat dunne modellen lelijk zijn.”

Zelf was Lagerfeld ook een tijd behoorlijk dik, maar rond 2000 viel hij 42 kilo af, om de strakke kleding van Dior Homme te kunnen dragen. Hij schreef er samen met zijn diëtist een boek over, in Nederland verschenen als Het 3D-dieet.

Lagerfeld, jongste kind uit het tweede huwelijk van een producent van gecondenseerde melk uit Hamburg, heeft heel lang over zijn leeftijd gelogen, maar in 2008 werd bekend dat hij in 1933 werd geboren. Zelf beweerde hij dat jaar overigens nog dat hij zijn zeventigste verjaardag vierde. Hij had geen vrienden als kind, en wilde niets liever dan zo snel mogelijk volwassen zijn en serieus genomen worden. Zijn moeder was erg kritisch op hem: ze vertelde hem bijvoorbeeld dat hij beter niet kon gaan roken omdat dat de aandacht op zijn lelijke handen zou vestigen (later droeg hij altijd vingerloze handschoenen) en dat zijn verhalen zo saai waren dat hij sneller moest praten (Lagerfeld praatte erg snel). Toch prees hij haar: ze was precies de goede moeder voor een jongen als hij.

Karl Lagerfeld: „Respect bestaat niet in mode. In de mode moet je je eigen moeder verkopen.”

Ingedut parfummerk

Nadat hij in 1954 de Woolmark-prijs had gewonnen in de categorie jassen (Yves Saint Laurent ontwierp de beste jurk), begon hij als assistent van couturier Pierre Balmain, en ging daarna naar Patou. „Saai”, zei hij later over die banen. „Maar ik zei tegen mezelf: ‘Ik ben hier niet als recensent, maar om iets te leren’.” In 1965 werd hij binnengehaald bij het Italiaanse bonthuis Fendi. Hij was ook jarenlang de hoofdontwerper van Chloé, en werkte daarnaast voor onder meer Krizia en schoenenmerk Charles Jourdan.

Bij Chanel begon hij in 1983. Het huis was twaalf jaar na de dood van Coco Chanel verworden tot een ingedut parfummerk. Lagerfeld nam haar bekendste ontwerpen – de gewatteerde tas met de kettingriem, het tweed pakje, de rijen parelkettingen, de camelia – en maakte daar seizoen na seizoen vaak brutale varianten op, aangevuld met vrolijke attributen als surfboards en ‘hiphop’-kettingen, uiteraard voorzien van enorme logo’s. Dingen waarvan Chanel zelf, die al niets moest hebben van minirokken, waarschijnlijk lang niet altijd gecharmeerd zou zijn geweest, maar, in de woorden van Lagerfeld: „Respect bestaat niet in mode. In de mode moet je je eigen moeder verkopen.” 

Onder zijn creatieve leiding groeide Chanel uit tot een van de grootste, zo niet het grootste luxehuis. Het bedrijf, dat in 2018 voor het eerst de financiële resultaten openbaar maakte, zette in 2017 9,62 miljard euro om.

Presentatie van de lente/zomer-collectie van Karl Lagerfeld voor Chanel tijdens de haute-couteure week in Parijs in januari dit jaar. Lagerfeld zelf liet verstek gaan wegens ‘vermoeidheid’.

Foto Ian Langsdon / EPA

Trouwen met zijn kat

Zijn eigen merk, dat vanuit Amsterdam werd gemaakt, verkocht vooral afgeleide producten van Lagerfelds eigen zwart-witte stijl, waar mogelijk voorzien van zijn eigen beeltenis – denk cartoonfiguur in zwarte strakke broek met hoge kraag, grijze gepoederde paardenstaart en zwarte zonnebril. Karl Lagerfeld-merchandise, in feite. Ook zijn kat Choupette, die eigen kamermeisjes, een Instagram-account en een inkomen (van modellenwerk) had, figureerde in de collectie. Hij wijdde ook een boek aan de kat, en zei dat hij met haar zou trouwen als dat kon. Lagerfeld had maar één langdurige relatie, met de Franse dandy en nachtvlinder Jacques de Bascher, die in 1989 overleed aan de gevolgen van aids. In de achttien jaar dat ze samen waren, was er echter nooit fysiek contact geweest, vertelde Lagerfeld later.

Bekijk hier de lange en veelzijdige carrière van Karl Lagerfeld in zestien foto’s.

Tot op hoge leeftijd had Lagerfeld een enorme energie. Hij dronk en rookte niet en at geen vlees; cola light was zijn enige zonde. Alleen al voor Chanel ontwierp hij acht collecties per jaar. „Ik ontwerp zoals ik adem”, zei hij in 2007 in The New Yorker. „Dus als ik niet kan ademen heb ik een probleem.”