Klem aan de kade: woonboten moeten wijken voor ‘Manhattan van Amsterdam’

Zap Aan een rafelrand van Amsterdam liggen woonboten die al tientallen jaren worden gedoogd. Nu moet daar een ‘Manhattan van Amsterdam’ verrijzen. De bewoners zitten klem.

Woonbootbewoner Jan Griffejoen in Klem aan de kade (KRO-NCRV)
Woonbootbewoner Jan Griffejoen in Klem aan de kade (KRO-NCRV)

Zestien was Jan Griffejoen toen hij thuis ruzie kreeg en wegliep. „Toen ben ik op mijn eentje hier gaan wonen. Als het buiten vijftien graden vroor, dan vroor het binnen vijftien graden. Het was poepen op een emmertje met vijftien graden vorst. Je wassen met koud water bij vijftien graden vorst. Maar het was leven als God in Frankrijk.”

‘Toen’ was in 1969 en ‘hier’ was een bootje aan een rafelrand van Amsterdam, niet ver van het Amstelstation. Inmiddels worden de rafelranden van de stad geknipt en is bij de boot van Jan het Amstel Business Park Zuid verrezen. Zijn woonark wordt bijkans overkoepeld door een reusachtig wit BMW-kantoor. De situatie doet denken aan de twee kleine huisjes die tegenover het Centraal Station zijn ingesloten door het Victoria Hotel, zoals die werden vereeuwigd in de roman Publieke werken van Thomas Rosenboom.

Als het regent klettert het water van het BMW-dak onbarmhartig op Jans bootje. De automensen bouwen een groot hek, dwars door wat ooit zijn tuintje was. Jan lijkt het even te kwaad te krijgen als hij het laat zien. Dan wijst hij op zijn boot en zegt: „Maar goed, het blijft een paleissie.”

Griffejoen en zijn buren worden geportretteerd in Klem aan de kade, een documentaire van Esther Janmaat en Olaf Schuur die maandagavond door KRO-NCRV werd uitgezonden. Zij zijn de bewoners van een tiental woonboten aan de Willem Fenengastraat. Officiële ligplaatsen zijn het niet, maar ze worden er al decennia gedoogd, ze betalen belasting, ze hebben hypotheken.

Lees ook: Alles kon op de ADM-werf, zolang het een beetje in harmonie verliep, over een andere rafelrand van Amsterdam

Maar ja, de grond aan het water is goud waard, er wordt het ene na het andere hotel gebouwd, er is een woonbootloos bestemmingsplan. „Wij ondernemers staan te trappelen”, zegt de directeur van BMW. „We willen hier [jawel!] een Manhattan van Amsterdam laten verrijzen.” De boten worden bedreigd.

Janmaat en Schuur hebben de bewoners drie jaar gevolgd en – spoiler! – aan het eind van de film is nog steeds niet te zeggen wat de toekomst Griffejoen en zijn buren brengt. Hun strookje van de wereld valt onder de gemeente Ouder Amstel. Men heeft een volslagen onoverzichtelijke situatie laten ontstaan. De ligplaatsen zouden worden gelegaliseerd, toen was er een beroep bij de Raad van State, iets met vormfouten, beloften van duidelijkheid („helaas kunnen wij niet zeggen wanneer”), ernstige blikken, onbegrijpelijke brieven. Kafka zit aan de knoppen, zoveel is duidelijk. Plotseling duiken er geluidsmeters op. „Ze meten het lawaai dat ze zelf maken. Wat een mafketels.”

We zien Jan een poging doen om in te spreken op een vergadering in het gemeentehuis in Ouderkerk aan de Amstel, maar al na ‘1969’, zijn vijfde woord, krijgt hij het te kwaad en loopt hij boos weg. „In mijn ogen zijn het allemaal gevulde koeken”, zegt de gepensioneerde ambulancebroeder André.

Wat de gemeente nu precies wil en waarom wordt niet duidelijk in Klem aan de kade; de makers blijven zij aan zij met de woonbootbewoners staan. Het beeld van de bangig ogende lokale politici is ontluisterend. In het gemeentehuis („dat circustheater”) lijken Griffejoen en zijn buren alleen in de lokale partij Ouder Amstel Anders vrienden te hebben.

Het bestuurlijk leed wordt voor de kijker alleen verzacht door de mooie details over het leven aan het water in Klem aan de kade. Zo zien we de hond van oud-ambulancebroeder André achter een tak aan in de Amstel zwemmen. Vanaf de kant roept zijn baas: „Ada Kok, pak je stok!” Duizend keer gemaakt al natuurlijk, dat grapje. Hopelijk kan hij het tot in lengte van dagen blijven maken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.