Opinie

    • Diana de Wolff

Hoe het machinale strafrecht burger en staat uit elkaar drijft

Togacolumn Kleine vergrijpen ontwrichten het leven van arme Amerikanen. Oorzaak is ‘McJustice’, dat onterechte schuldbekentenissen uitlokt en rechtshulp marginaliseert. Diana de Wolff over de keerzijde van doelmatigheid. Ook in Nederland.

De politie sommeert een dakloze man zich van Times Square in New York te verwijderen
De politie sommeert een dakloze man zich van Times Square in New York te verwijderen Martin Roemers

Dat Loretta’s arbeidsongeschiktheidsuitkering werd stopgezet, had te maken met een overtreding die zij dertien jaar eerder had gepleegd. Volgens de autoriteiten in Florida moest zij naast de destijds opgelegde straf nog 185 dollar betalen aan het Leger des Heils, voor toezicht tijdens de proeftijd, 50 dollar voor de inzet van de officier van justitie, 54 dollar aan de politie en nog 354 dollar aan de regionale autoriteiten. Omdat ze met haar minimumuitkering die 643 dollar aan nagekomen kosten niet kon betalen, werd haar uitkering beëindigd.

Ontwrichten

Over Loretta’s lotgevallen en vergelijkbare zaken gaat Punishment Without Crime (2018). Daarin beschrijft de Amerikaanse oud-advocaat en hoogleraar Alexandra Napatoff de afhandeling van kleine vergrijpen in de VS. Het gaat om vele miljoenen zaken per jaar, denk aan bezit van een kleine hoeveelheid drugs, winkeldiefstal of overtredingen van de openbare orde. Napatoff onthult een systeem dat niet veel te maken heeft met rechtvaardigheid en waardoor mensen die het toch al niet breed hebben verder in het nauw komen. Met name zwarte mensen en latino’s, die door hardnekkig racisme een grotere pakkans lopen. Een licht vergrijp kan het leven van de verdachte ontwrichten, nog jarenlang.

Sommige staten houden het rijbewijs in van wie een boete niet kan betalen, met allerlei administratiekosten als gevolg en verlies van werk voor wie nu eenmaal op een auto is aangewezen. Wie in de proeftijd een boete niet heeft betaald, kan uitgesloten worden van inkomensondersteuning en voedselbonnen, terwijl de proeftijd zelf weer extra kosten oplevert - voor verplichte begeleiding, toezicht of drugstests. Van het een komt het ander. Mensen raken dakloos door oplopende boetes en bijkomende kosten of omdat een woning bij veroordeling wordt opgezegd. Wie dakloos wordt, riskeert de typische problemen van die status: rondhangen, slapen in de auto, bedelen, alcoholgebruik in het openbaar zijn ook strafbare feiten. Het strafrecht ondermijnt zo een toch al schrale verzorgingsstaat.

McJustice

Hoewel het hooggerechtshof van de VS zich in 1972 al kritisch uitliet over ‘an obsession for speedy dispositions, regardless of the fairness of the result’, laat Napatoff het lopendebandwerk van vervolging en berechting van kleine criminaliteit zien. Soms besteden rechters niet meer dan een of twee minuten aan een zaak. De meeste zaken eindigen trouwens al voor de zitting in een deal met justitie. Onder de dreiging van voorarrest in overbevolkte en onhygiënische gevangenissen bekennen verdachten schuld in ruil voor een schikking. Deze plea bargains zijn de hoofdroute van het justitiële systeem geworden, met als onvermijdelijk resultaat onterechte schuldbekentenissen. Sommigen worden ten onrechte verdacht, maar hebben niet de middelen om hun onschuld te bewijzen.

Neem het verhaal van Amy: bij een routine-aanhouding vond de politie een wit kruimeltje op de vloer van haar auto, dat ter plekke met een ondeugdelijke test voor cocaïne werd aangezien. Toen Amy in ruil voor een schuldbekentenis 45 dagen hechtenis werd aangeboden, adviseerde de advocaat van dienst haar dit te accepteren. Voor bezit van cocaïne kon namelijk ook twee jaar worden opgelegd. Na afloop van de hechtenis was Amy werk en huis kwijt. Naderhand bleek de witte kruimel noch cocaïne noch enig ander verdovend middel te zijn geweest.

Juist advocaten zouden in dit systeem de kritische factor moeten zijn. Zij moeten discriminatie blootleggen, testmethodes en bewijs uitdagen en mensen helpen de gevolgen van een veroordeling voor werk, huisvestiging en inkomen te ondervangen. Napatoff roemt de kwaliteit van sommige advocaten, maar laat ook zien hoe anderen volledig onderdeel van ‘McJustice’ zijn geworden, de zogenoemde ‘meet ‘em and plead ‘em’-advocaten, die jaarlijks honderden, soms zelfs een paar duizend verdachten een schikking aanpraten, ongeacht schuld of gevolgen. Met zulke vrienden heeft een verdachte geen vijanden meer nodig.

Ongebreideld

Met onzorgvuldig opgestelde strafbeschikkingen en onderbetaalde advocatenbijstand bij politieverhoor kunnen ook in Nederland efficiency en snelheid ten koste te gaan van rechtvaardigheid. Punishment Without Crime bevat een niet mis te verstane waarschuwing tegen ongebreideld doelmatigheidsdenken en tegen een systeem dat niet in individuele schuld en eerlijke procedures is geïnteresseerd.

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, officier of rechter

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.