‘Facebook opereert als digitale gangster’

Brits parlementair onderzoek Een Britse parlementaire onderzoekscommissie adviseert om strenger toezicht te houden op socialemediabedrijven. Vooral Facebook krijgt stevige kritiek.

In Facebooks ‘war room’ werd tijdens verkiezingen desinformatie bestreden. Foto Bloomberg
In Facebooks ‘war room’ werd tijdens verkiezingen desinformatie bestreden. Foto Bloomberg

Een speciale onderzoekscommissie van het Britse Lagerhuis laat zich in een lijvig rapport uiterst kritisch uit over Facebook. „Bedrijven als Facebook mogen zich niet langer gedragen als ‘digitale gangsters’ in een online wereld”, concludeert de commissie na een omvangrijk onderzoek van achttien maanden naar nepnieuws en het verspreiden van desinformatie via socialemediaplatforms.

Vooral Facebook krijgt stevige kritiek in het het 108-pagina’s tellende onderzoeksrapport van de Britten, dat maandag werd gepubliceerd. Het parlementaire onderzoek gaat in op recente schandalen waarin het sociale medium de hoofdrol speelde, zoals de affaire rond Cambridge Analytica. Ook de rol van Facebook tijdens het Brexitreferendum van 2016 werd onderzocht.

Facebook-topman Mark Zuckerberg krijgt persoonlijk kritiek van de Lagerhuisleden. Hij toonde volgens hen minachting door niet in te gaan op diverse uitnodigingen om te komen getuigen. Zuckerberg liet uiteindelijk verstek gaan, en stuurde de directeur Europa van het bedrijf, die de vragen niet in detail kon beantwoorden. Het leidde destijds tot grote onvrede onder de commissieleden.

‘Ethische code’

„Het is tijd om onze relatie met big techbedrijven radicaal te herzien”, stelt commissievoorzitter Damian Collins in een toelichting op het rapport. „Te lang hebben we [deze bedrijven] laten leven in een wereld van zelfregulering en nalatigheid en het zijn burgers die daar het slachtoffer van werden.”

De parlementariërs doen daarom in het rapport voorstellen die wettelijk vastgelegd zouden moeten worden. Ze adviseren onder meer de platforms aansprakelijk te maken voor „illegale en schadelijke berichten” die hun gebruikers plaatsen. Een vergelijkbare Duitse wet die haatzaaien en nepnieuws op sociale media moet tegengaan kreeg vorig jaar veel kritiek. Socialemediabedrijven, waarvan algoritmen geen onderscheid kunnen maken tussen satire en haatzaaien, blijken veel onschuldige berichten te censureren, uit angst voor hoge boetes. Dat brengt de vrijheid van meningsuiting in gevaar.

De commissie suggereert verder voor deze bedrijven een nieuwe wettelijke categorie in het leven te roepen, ergens tussen platform en uitgever in. „Zo kunnen socialemediabedrijven zich niet langer verschuilen achter de bewering dat ze alleen een platform zijn en op die manier volhouden dat ze zelf geen verantwoordelijkheid hebben om de inhoud van hun sites te reguleren.”

Daarnaast moet er volgens de commissie een verplichte ethische code komen waarop een onafhankelijke overheidsorganisatie toezicht houdt. De bewindslieden stellen ook voor om een belasting te gaan heffen op deze bedrijven, waarvan onder meer de toezichthouders versterkt en gefinancierd kunnen worden. De regering is niet verplicht om de aanbevelingen van de commissie over te nemen.

Persoonlijke e-mails

De commissie stelde het onderzoek naar Facebook in na het Cambridge Analytica-schandaal. Daarbij werden illegaal verkregen gegevens van miljoenen Facebookgebruikers misbruikt voor politieke campagnes.

Bij het onderzoek van de parlementariërs werden onder meer grote hoeveelheden interne communicatie van het sociale medium gepubliceerd, waaronder persoonlijke e-mails van en naar Mark Zuckerberg. Daaruit bleek dat de topman zelf toestemming verleende om de toegang tot Facebookdata te beperken. Andere bedrijven, zoals Airbnb en Lyft, kregen juist meer toegang. Het was daarbij niet altijd duidelijk of de gebruiker daarvoor toestemming had gegeven, stelde de commissie eerder. De Britse kartelwaakhond moet volgens hen onderzoek doen of Facebook er geen „concurrentiebeperkende praktijken” op nahield.

Een vertegenwoordiger van Facebook zegt tegen de Britse krant The Guardian dat het bedrijf „verheugd is om significant te hebben bijgedragen aan het onderzoek”. Het bedrijf staat open voor „betekenisvolle regulering”. Facebook wijst daarnaast op recente verbeteringen, waaronder het opleggen van restricties bij het plaatsen van politieke advertenties op het sociale netwerk. „We hebben nog meer te doen, maar we zijn niet meer hetzelfde bedrijf als een jaar geleden.”