Recensie

Recensie Theater

Zelfs het kinderledikant is gevaarlijk in ‘Opgediept’

Recensie Wat te doen als onderduikouders met een pasgeboren dochtertje? Die vraag stelt Opgediept, een indringende voorstelling van Judith Herzberg en de Theatertroep.

‘Opgediept’ van Judith Herzberg is een opmaat naar haar eerdere Tweede Wereldoorlog-drama ‘Leedvermaak’ (1982), gespeeld door de Theatertroep.
‘Opgediept’ van Judith Herzberg is een opmaat naar haar eerdere Tweede Wereldoorlog-drama ‘Leedvermaak’ (1982), gespeeld door de Theatertroep. Foto Jacqueline Damming

Een kinderledikant kan in oorlogstijd levensgevaarlijk zijn. Joodse mensen die ermee over straat gaan trekken aandacht van de Duitse bezetter. Daarom moet het uit elkaar worden genomen, maar hoe? Met Opgediept schreef Judith Herzberg voor de Theatertroep een aangrijpend toneelspel over een aarzelend jong echtpaar, Erna en Jacob. In hen herkennen we Ada en Simon uit Herzbergs Leedvermaak dat in 1982 in première ging, ook in theater Frascati, zich afspelend in de loges. Nu staat de Theatertroep in dezelfde zaal en alleen daardoor al schrijven zij toneelgeschiedenis. Opgediept reikt tot ver terug in het verleden, 1942, als een opmaat tot Leedvermaak.

Lees ook: Geen interview met Judith Herzberg

Wat te doen als onderduikouders met een pasgeboren dochtertje? Weggeven aan een onderduikmoeder? Twee actrices (Rosa Asbreuk en Elisabeth ten Have) vertolken de rol van moeder Erna om haar vertwijfeling vorm te geven; Patrick Duijtshoff is de vader. Ze staan in een decor met een opengescheurd toneelgordijn en verdwaalde rekwisieten, wat een onttakelde, onheilspellende indruk wekt. In typische Herzberg-zinnetjes waarin poëzie en raadselachtige helderheid samengaan, ontvouwt zich een wanhopige dialoog tussen de prille ouders over hun ongewisse toekomst en die van het kind, over angst en het uitwissen van sporen. Als opeens de buurvrouw binnenkomt slaat de paniek toe: gaat zij hen verraden? De acteurs van de Theatertroep spelen puur en onopgesmukt, met een vederlichte wanhoop. Het is ongeëvenaard goed.

Voorafgaand geven ze, in beproefde vaudevillestijl, een uitgelaten versie van de toneelbewerking door Ariane Mnouchkine van de roman Mephisto (1936) van Klaus Mann. Hierin speelt het cabaret Die Pfeffermühle een vooraanstaande rol. Met scherpzinnige, ironische sketches en briljante metaforen schetsen zij een beeld van de rol van theater in tijden van opkomend nazisme. De acteurs spelen nadrukkelijk toneelspel, ze wisselen van rol door van kostuum te wisselen, en vaak maken ze er gewoon een uitzinnige boel van. Maar het werkt, en des te meer als daarna de indringende verstilling van Opgediept volgt.