Papa en mama zijn teleurgesteld

Vanuit Princeton, New Jersey, schrijft over wat haar opvalt. Vandaag: over de nieuwe actualiteit van een klassiek Amerikaans schilderij.
Illustratie Eliane Gerrits

Stevig ingepakt baan ik mijn weg door het winterse weer naar het Art Institute of Chicago. Even later sta ik in het behaaglijke museum voor American Gothic, het iconische portret van een boer en zijn vrouw (of dochter) uit 1930.

Het schilderij is verrassend klein voor een beeld dat zo groot is in de publieke verbeelding. Weinig beroemde koppels zijn niet in deze vorm gepersifleerd, van Popeye en Olijfje tot de Obama’s. Recentelijk ging het portret weer eens als meme over het internet, nu in de gedaante van ‘Chuck en Nancy’ – de Democraten Chuck Schumer, leider in de Senaat, en Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, keken even streng en zuur in de tv-camera tijdens hun reactie op de toespraak van president Trump tijdens de shutdown over de muur.

De kale, bebrilde man in een blauwe overall met een riek, kijkt me inderdaad verwijtend aan. De blonde vrouw aan zijn rechterzijde, preuts gekleed in een bruin schort en wit kraagje, tuurt peinzend langs de man en mij naar elders. Ze lijkt eerder bezorgd. Achter hen een typisch Amerikaans withouten huis met een gotisch raam.

Toen Grant Wood het schilderde voor een prijsvraag van het museum, werd het gezien als symbool voor bekrompen provincialisme. De boeren in Iowa, waar Grant vandaan kwam, waren dan ook niet gecharmeerd van dit werk, waarvoor hij zijn tandarts en zijn zus had gevraagd te poseren. Het ruikt naar spruiten en angstzweet, angst voor wat nieuw en onbekend is. Het voert je terug naar de crisisjaren, waar mensen zich met zuinigheid, hard werken en vroomheid doorheen sloegen. Het doet me denken aan mijn grootouders, die pinda’s over de uiterste houdbaarheidsdatum serveerden. En aan mijn vroegere groenteboer die tijdens de vakantieperiode in de lege winkel uit het raam staarde. Toen ik hem vroeg of hij niet op vakantie wilde, antwoordde hij: „Nee, mevrouw. Reizen en trekken is niets voor ons soort mensen.”

Maar het schilderij is met de tijd meegegaan. Het is nu zo ouderwets dat het weer helemaal trendy is. De bekrompenheid die het eerder uitstraalde is een deugd geworden. De waarden van spaarzaamheid, zorg en eerlijkheid zijn een aangenaam contrast met het dagelijks vertoon van kooplust, egoïsme en gepoch. De eenvoudige boerderijen uit de crisisjaren zijn opgeblazen tot ‘McMansions’, bewoond door bankiers die op het erf een verwarmd zwembad hebben aangelegd. De man en de vrouw met hun zuinige monden, staan letterlijk en figuurlijk voor een eerlijk en rechtvaardig Amerika, dat velen terugverlangen.

Weer buiten, in een kiosk in de vrieskou, staat Trump op de voorkant van de Chicago Tribune. Hij heeft moeten inbinden. In de strijd om zijn grensmuur hebben Chuck en Nancy voorlopig hun zin gekregen. Ik kan het niet helpen om de boer en de boerin van het schilderij voor me te zien, hoofdschuddend om het puberale gedrag van deze zonnekoning. Papa en mama zijn niet boos. We zijn teleurgesteld.

Reacties naar pdejong@ias.edu
    • Pia de Jong