Opinie

Schermgluren: de onweerstaanbare aantrekkingskracht van andermans telefoon

Marc Hijink

Ik ben een gluurder. Een schermgluurder. Zo, het hoge woord is eruit. Ik dacht dat ik de enige was, maar meer mensen hebben de hardnekkige neiging om mee te kijken op de telefoon van wildvreemden. Ik struikelde afgelopen week over een Duits onderzoek naar shoulder surfing, zoals deze dwangneurose genoemd wordt. Van de 174 ondervraagden – Duitsers, Amerikanen en Egyptenaren – bekende bijna de helft regelmatig mee te kijken op andermans scherm. Meestal doen ze dat in het openbaar vervoer, waar de verleiding het grootst is.

Niets leukers dan vanuit een ooghoek een blik te werpen op tinderende treinreizigers, een vlammende WhatsApp-discussie te volgen of iemand zijn bankrekening te zien controleren in de snelbus. Om maar wat hoogtepunten uit het leven van de schermgluurder te noemen.

Waarom doen we dat? Meestal uit nieuwsgierigheid en uit verveling, schrijven de onderzoekers. Zoals je meeleest in andermans krant of boek, of meeluistert met hun gesprekken. Alleen biedt een telefoonscherm een veel rijker inkijkje in privélevens. De smartphone bevat al onze geheimen, toch trekken we het ding meer dan honderd keer per dag tevoorschijn. Pal voor de neus van anderen.

Onze ogen worden aangetrokken door oplichtende schermpjes, als nachtvlinders naar een straatlantaarn

Dat meegluren gaat zelden met opzet, bijvoorbeeld om pincodes of wachtwoorden af te kijken. Het is eerder een menselijk gebrek: onze ogen worden aangetrokken door oplichtende schermpjes, als nachtvlinders naar een straatlantaarn.

Het vergt zelfbeheersing om discreet weg te kijken zodra iemand de telefoon opent. Zeker als de passagier tot de leesbril-generatie behoort. Groot scherm met koeienletters, een tikkie trager met typen: het perfecte slachtoffer.

In het onderzoek biechten gluurders op waarom ze spieken. „Als de batterij van mijn telefoon leeg is, moet ik wel meekijken met beeldschermen van anderen.”

Of, nog triester: „Omdat ik niet veel vrienden heb en mijn leven toch wil vergelijken met dat van anderen.”

Het shoulder surf-onderzoek, in 2017 uitgevoerd door de Ludwig Maximalian Universität in München, beschrijft ook ervaringen van de slachtoffers. Een van de respondenten vertelt hoe zijn telefoon vastliep nadat hij gegoogeld had naar seksspeeltjes. „Toen ik het toestel weer opende tijdens het bowling-avondje met mijn ouders, las iemand aan tafel dat op mijn scherm mee. Het was een van de vernederendste momenten uit mijn leven. Ik kon wel door de grond gaan.”

Een paar observanten – dat vonden de onderzoekers aardiger klinken dan gluurders – voelden zich na afloop ongemakkelijk of schuldig. En ze verbaasden zich erover hoe slordig anderen omgingen met persoonlijke gegevens. Het deed hen beseffen dat ze zelf beter op moeten letten als ze in het openbaar hun smartphone gebruiken.

Dat is de moraal van het verhaal. We worden dagelijks gewaarschuwd voor cybercriminelen, spionnen, veiligheidsdiensten en techbedrijven. Die hebben het allemaal op onze kostbare gegevens gemunt. Natuurlijk. Maar de grootste privacybedreiging is onze beroerde persoonlijke datahygiëne. Schermgluurders zijn overal. Kijk maar eens over je schouder.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.