Een krantenartikel over de bijeenkomst van Xi en Trump, eind vorig jaar. China en de VS proberen uiterlijk 1 maart tot een akkoord te komen om een verdere escalatie van het handelsconflict te voorkomen.

Foto Greg Baker/ AFP

‘Xi wil almachtig zijn. Hij wil de totale controle over alles’

Interview | Xiang Songzuo Het handelsconflict tussen de VS en China wordt vast wel opgelost, voorziet econoom Xiang. Veel meer zorgen heeft hij over de controlezucht van president Xi en diens communistische partij.

China heeft de gevolgen van een handelsoorlog met de Verenigde Staten ernstig onderschat. Dat zegt Xiang Songzuo (53), hoogleraar economie aan de gerenommeerde Volksuniversiteit van Beijing. Zijn kritiek op de overmoedige houding van China tegenover de VS wordt door de Chinese overheid niet gewaardeerd. Het webfilmpje van een toespraak die hij eind vorig jaar over dit onderwerp hield, is in China geblokkeerd.

In die toespraak zei hij ook dat de economische groei in China veel lager is dan officiële cijfers aangeven: geen 6,5 maar minder dan 2 procent in 2018. Vooral privéondernemers moeten weer meer kansen krijgen, stelde hij, anders blijft de groei blijvend achter. Dat de Verenigde Staten daarop aandringen, is alleen maar goed voor China.

Xiang, die topfuncties bij Chinese banken vervulde en deels in de VS werd opgeleid, volgt de onderhandelingen tussen China en de VS op de voet. Beide landen proberen uiterlijk 1 maart tot een akkoord te komen. Als dat lukt, gaat de voorgenomen verhoging van de Amerikaanse importtarieven – van 10 naar 25 procent op 200 miljard dollar aan Chinese goederen – niet door.

Denkt u dat China en de VS eruit gaan komen?

„Ik denk het wel, maar het wordt geen alomvattende overeenkomst. Trump zit hopeloos om een overeenkomst verlegen, want hij moet de financiële markten geruststellen. Anders storten de aandelenmarkten misschien in, en dan loopt ook zijn herverkiezing gevaar. En wij in China hebben zo’n overeenkomst nog harder nodig om de groei te stimuleren. Als Trump de tarieven verhoogt, zou dat ook voor ons funest zijn.”

Welke Amerikaanse eisen kan China accepteren, welke niet?

„In mei vorig jaar hebben de Amerikanen een lijst overhandigd met daarop honderd eisen. 40 procent daarvan kan China zonder meer accepteren. Van de overige 60 procent is de helft wel onderhandelbaar, de andere helft absoluut niet.

„Zo zal Beijing nooit een complete stopzetting van de subsidie aan staatsbedrijven accepteren. Ook het afzweren van de plannen in het kader van Made in China 2025 [die van China in 2025 wereldleider in hightech moeten maken, onder meer door staatssteun aan Chinese bedrijven] is onbespreekbaar. Beijing gaat ook niet afzien van de leidende rol die de CPC, de Communistische Partij van China, nu in de economie speelt.”

Vindt u dat de Chinese overheid daar verstandig aan doet?

„De snelle economische groei van de afgelopen veertig jaar hebben we juist te danken aan een CPC die zich steeds meer heeft teruggetrokken uit de economie. Zo kwam er ruimte voor economische opbouw. Bijna alle Chinese privéondernemers zijn er dan ook juist blij mee dat Amerika eist dat de CPC zich terugtrekt uit de economie.

„Maar we maken ons allemaal zorgen over hoe Xi denkt. Hij gelooft dat alles mogelijk is als iedereen maar zijn leiderschap, zijn aanwijzingen en zijn partij volgt. Hij ziet een sterk leiderschap als de sleutel tot het succes van de afgelopen veertig jaar. Maar dat is helemaal niet waar. Juist als de CPC en de overheid zich terugtrekken, ontstaat ruimte voor ondernemerschap en groei.”

Had u gedacht dat de CPC weer zo dominant zou worden?

„In 2013 is gezegd dat de markt juist een centrale rol zou gaan spelen in de verdeling van middelen. De CPC en de overheid beloofden toen zich terug te trekken uit cruciale sectoren van de economie. Maar dat is niet gebeurd. Dat komt omdat Xi almachtig wil zijn. Hij wil de totale controle over alles, hij wil dat de CPC en de overheid de economie volledig domineren, ook de private sector. Zijn belangrijkste streven is dat de CPC in China voor altijd aan de macht blijft. Hij is zelfs bereid om daar een deel van de economische groei voor op te offeren.”

Zou het voor China erg zijn als de VS en China hun economieën van elkaar loskoppelen en elk hun eigen weg gaan?

„Dat zou rampzalig zijn. Xi en al die hoge ambtenaren zeggen altijd dat ze China sterker willen maken. Dat is ook een goede ambitie. Daarvoor hebben we hightech, vernieuwing en research nodig, zeggen ze. En dat klopt. Ik denk alleen dat China daarbij de samenwerking met meer ontwikkelde gebieden als de VS, Europa en Japan nog heel hard nodig heeft. Als we onze deuren sluiten, denk ik niet dat we onze doelen kunnen bereiken.”

China is niet zo sterk als we denken?

Ook Europa heeft steeds meer moeite met Chinese staatsbedrijven die hier investeren in essentiële infra en techfirma’s kopen. Lees ook: Ferm China? Het is plots bedeesd

„Wat we de afgelopen veertig jaar hebben kunnen opbouwen, hebben we vrijwel volledig te danken aan samenwerking met de buitenwereld. We hebben dingen overgenomen en geleerd van andere landen. Die hebben ons geholpen. In hightech lopen we ook nu nog steeds ver achter op de VS, op Duitsland en op het Verenigd Koninkrijk. We zijn pas in de jaren tachtig begonnen met fundamenteel wetenschappelijk onderzoek. We zijn wel heel goed in het toepassen van technologie uit andere landen, ook op het gebied van robotica en kunstmatige intelligentie. Maar we zijn niet ver in fundamenteel onderzoek.

„Dat weet ook iemand als Ren Zhengfei, de hoogste baas van Huawei. Hij zei drie jaar geleden tegen me: ‘We moeten bescheiden zijn, en voorzichtig. We moeten de VS en de EU niet uitdagen.’ Deels begrijpt Xi dat ook wel, maar diep in zijn hart denkt hij toch dat China het ook wel alleen af kan.”

Wat denkt u dat China en de VS concreet met elkaar gaan afspreken?

„China gaat meer van de VS kopen, in bijna alle sectoren. Trump kan dan zeggen dat hij het handelsoverschot heeft teruggebracht. Ook zal China beloften doen op het gebied van de bescherming van intellectueel eigendom. Het is bereid zijn markten meer open te stellen. Dat is allemaal ook voordelig voor China.

„Ik denk alleen niet dat er makkelijk overeenstemming komt over bijvoorbeeld een controlemechanisme om te kijken of China zich aan zijn afspraken houdt: dat klinkt voor China te zeer als inmenging in interne aangelegenheden. En de staatssubsidies blijven dus ook. Ik denk dat daarmee de conflicten die voortkomen uit fundamenteel andere waardesystemen in de VS en China nog niet zijn opgelost. Ik verwacht dan ook dat we nog veel aanvaringen tussen China en de VS zullen zien in de komende jaren.”