Buma op zoek naar de Franse onvrede

Studiereis CDA-leider Buma zoekt bewijzen voor de noodzaak van zijn rechts-conservatieve koers. En hij belandt in Franse probleemwijk.

Sybrand Buma (CDA) voor aanvang van het wekelijkse coalitieoverleg.
Sybrand Buma (CDA) voor aanvang van het wekelijkse coalitieoverleg. Foto Bas Czwerwinski/ANP

Het is een van de armste en meest gevreesde banlieuewijken rond Parijs. Maar La Grande Borne, deel van de gemeente Grigny, ligt er rustig bij als vrijdagmiddag een grijs busje met buitenlands bezoek halt houdt. De inzittenden: Sybrand Buma, CDA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, zijn voorlichter Hans Janssens en medewerkers van de ambassade.

De stop is het laatste programmapunt van een werkbezoek van nog geen 24 uur. Buma is in Frankrijk met een missie. Hij wil contacten met geestverwanten aanhalen en hoopt ook op bevestiging van zijn rechts-conservatieve koers die elders in het CDA juist tot steeds meer kritiek leidt. Een deel van de partijtop en de leden vinden dat de partij terug moet naar het midden. Buma niet. Het werkbezoek aan Parijs lijkt zijn manier om zijn eigen verhaal te versterken. De pers is niet welkom.

Lees ook: Buma’s CDA voor bezorgde burgers, wie wil dat nog?

Donderdagavond al spreekt hij Laurent Wauquiez, voorman van de Franse zusterpartij van het CDA, Les Républicains. Wauquiez maakt geen geheim van zijn onversneden rechtse agenda. Hij ziet ook Christophe Guilluy, een geograaf die de opstand van de middenklasse in ‘gele hesjes’ al lang geleden voorspelde. En hij bezoekt dus de beruchte banlieue.

Het bezoek van Buma heeft wethouder Pascal Troadec van Grigny verrast. Franse ministers ontvangt hij regelmatig. „Nederlandse parlementsleden wat minder”, lacht hij na afloop. Samen met burgemeester Philippe Rio, een communist, laat hij zien hoe de wijk recent is opgeknapt. Ze bezoeken een opleidingscentrum voor werklozen en een gebouw waar jongeren na school worden opgevangen en begeleid. De werkloosheid ligt hier twee keer hoger dan elders in Frankrijk: rond de 25 procent, onvergelijkbaar met Nederland. Wie wél succes heeft, vertrekt vaak snel.

Buma stelt veel vragen, constateert Troadec. „Hij wilde de Franse situatie begrijpen en zich niet beperken tot Parijs, maar ook zien wat er in een volkswijk gebeurt.”

Met de verkiezing van Emmanuel Macron tot president en met de Brexit voor de deur, is het gewicht van Frankrijk in de EU toegenomen. Vanuit de Nederlandse politiek, waar de lijntjes met Berlijn en Londen altijd kort waren, is de laatste jaren meer belangstelling voor wat hier gebeurt.

Samen met zijn woordvoerder en met Ben Knapen, CDA-lijsttrekker voor de Eerste Kamer, neemt Buma donderdag de Thalys richting Parijs. In de avond zien ze Wauquiez. Net als Buma in Nederland, ligt de leider van de partij van oud-president Sarkozy onder vuur over zijn koers. Door samen te werken met de katholieke organisatie Sens Commun, actief in het protest tegen openstelling van het huwelijk voor homokoppels, vervreemdde Wauquiez zich van het meer liberale partijdeel.

Wauquiez is de man van traditionele waarden, van een streng geluid tegen immigratie, van law and order. Tegenover een stedelijke elite verdedigt hij de belangen van de naar Marine Le Pen hellende provincie. Vrijdagochtend spreekt de CDA-delegatie ook Europees kandidaat François-Xavier Bellamy, evengoed representant van het conservatieve (en zeer katholieke) partijsmaldeel. Bellamy sprak zich uit tegen het recht op abortus.

Op de residentie van de Nederlandse ambassadeur zien ze Macrons Europa-adviseur Clément Beaune, sleutelfiguur in zijn strategie om na de Europese verkiezingen de al jaren dominante EVP-groep op te breken en, nadrukkelijk op verzoek van Buma zelf, spreken ze er Guilluy.

Franse politieke non-fictie: over het werk van Guilluy en anderen

Middenklasse

De geograaf maakte naam met de term La France Périphérique, het perifere Frankrijk van ‘kleine blanken’ die de laatste decennia de banlieue ontvlucht zijn, vaak niet stemmen of voor populistische partijen kiezen, en een „tegensamenleving” vormen met sterke traditionele waarden. Al jaren waarschuwt Guilluy dat de woede over mindere publieke voorzieningen en het gevoel in de geglobaliseerde wereld buitenspel te staan in westerse samenlevingen tot een uitbarsting kan komen.

Voor het eerst in de geschiedenis, schrijft Guilluy in zijn laatste boek No society (2018), woont de middenklasse in Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten niet meer op de plek waar rijkdom en dus werkgelegenheid gecreëerd wordt. Dat is volgens hem cruciaal in de uitleg van de onvrede van gele hesjes, maar ook voor de stem voor Brexit of Trump.

Die analyse sluit naadloos aan op het verhaal van Buma. Ook hij richt zich nadrukkelijk op de vergeten middenklasse. In zijn veelbesproken H.J. Schoo-lezing uit 2017 klinkt dezelfde waarschuwing als in het verhaal van Guilluy: de middenklasse verdwijnt.

De banlieue in

Knapen vertrekt na de presentatie van Guilluy. Zonder hem gaat Buma naar Grigny. Hij wilde een probleemwijk zien. Dat het juist La Grande Borne werd, was een ideetje van de ambassade. De wijk was ooit bedoeld als utopisch kinderparadijs, maar werd snel het domein van drugsdealers. In 2015 leerde heel Frankrijk La Grande Borne kennen toen bleek dat de terrorist Amedy Coulibaly, die bij een kosjere supermarkt een bloedbad aanrichtte, er was geboren en getogen.

Correspondent Peter Vermaas ging in 2017 mee op campagne in La Grande Borne

Was Buma onder de indruk? Volgens wethouder Troadec oogde hij „niet geschokt” Maar: „Het was duidelijk niet de situatie zoals hij die uit Nederland kende. Wat hem interesseerde was hoe je een samenleving creëert waarin iedereen, ook iemand met een immigratie-achtergrond, zich goed en op zijn plaats voelt, hoe je uiteindelijk elke vorm van ontsporing kunt voorkomen”. Vergelijkingen met Nederland zijn niet gemaakt. „Alleen in algemene zin: hoe kun je voorkomen dat je nieuwbouwwijken bouwt die een tijdbom voor het samenleven worden?”

Eind van de middag stapt Buma weer in de trein. Een Franse probleemwijk staat ver af van de Nederlandse werkelijkheid, zo bleek. Wel zal hij zich nog meer bewust zijn van het belang van politiek, zijn rol, om perspectief te bieden. En de wethouder? „Ik weet niet precies waarom ze juist hier kwamen. Maar we laten graag zien wat we doen.”