In beeld

Amateurfotografie in Rijksmuseum

Mattie Boom, conservator Fotografie van het Rijksmuseum, onderzocht de afgelopen jaren honderden foto’s voor haar promotieonderzoek naar de opkomst van amateurfotografie in Nederland. Wat haar opviel was hoezeer dit de opmaat bleek naar de moderne, hedendaagse fotografie. "De statische, visuele cultuur werd dynamisch. De stad, de straat, de alledaagse werkelijkheid werden gefotografeerd in een rauwe, realistische stijl. Voortaan was je je eigen regisseur en kon je zelf bepalen hoe je je leven in beeld wilde brengen." Haar bevindingen zijn vanaf 15 februari te zien in de tentoonstelling 'Iedereen Fotografeert' in het Rijksmuseum Amsterdam.
Aan boord van de Warnemünde, circa 1892. De foto is afkomstig uit het album 'Scraps', het enige bewaard gebleven Nederlandse Kodakalbum dat in 1973 door een verzamelaar werd gevonden op het Amsterdamse Waterlooplein en later door het Rijksmuseum werd aangekocht. Het was van de familie van Willem Frederik Piek senior, een Amsterdamse bankier en effectenhandelaar. Zoon Willem Frederik junior maakte deze foto van een groep vrienden tijdens een uitstapje naar de Oostzee.
Willem Frederik Piek Jr. Via Rijksmuseum
Uitzicht op Herengracht 258 Amsterdam, 1891. Deze foto is ook afkomstig uit het album Scraps, van de familie Piek.
Toegeschreven aan Johanna Margaretha Piek. Via Rijksmuseum
Noordzee (circa 1907). Gemaakt door koningin Wilhelmina. Mattie Boom: "Wilhemina was een fervent amateurfotograaf. Ze kreeg haar eerste camera tijdens de Kerst op Paleis Het Loo in december 1888. Een plaatselijke fotograaf gaf haar les, er werd een doka gebouwd in het paleis."
Koningin Wilhelmina. Via Koninklijke Verzamelingen
Dubbelzelfportret van Theo en Nelly van Doesburg, 1921. Boom: ,,Lange tijd heeft men gedacht dat dit portret was gemaakt door Bauhaus-fotograaf Lucia Moholy. Niet zo gek, het is echt de stijl waarmee zij bekend werd. Ik heb research gedaan en ontdekt dat Theo van Doesburg deze foto zelf moet hebben gemaakt."
Theo en Nelly van Doesburg. Via Rijksmuseum, aankoop uit het Paul Huf Fonds/Rijksmuseum Fonds
Familie Enthoven op Normandisch strand, 1900. Mattie Boom vond dit album zelf op een rommelmarkt in Rome en deed voor haar promotieonderzoek naar de herkomst. ,,Het bleek van de welgestelde Nederlandse familie Enthoven. Fotografie was een hobby voor rijke jongelui – al die rolletjes, platen, kartons, nieuwe camera’s, dat was natuurlijk hartstikke duur. " Rijksmuseum, Amsterdam.
Anoniem
Familie Enthoven op Normandisch strand, 1900. Rijksmuseum, Amsterdam.
Anoniem.
Familie Enthoven op Normandisch strand, 1900. Mattie Boom: ,,Dat we hier de dochter van de familie met een camera in haar hand zien is best bijzonder. Van de 1.082 namen die ik nu heb vastgelegd die voor 1900 hebben gefotografeerd, is maar 60 vrouw." Rijksmuseum, Amsterdam.
Anoniem
Familie Enthoven op Normandisch strand, 1900. Mattie Boom:,,De hele familie is in de weer met camera's." Rijksmuseum, Amsterdam.
Anoniem
Groepsportret met zelfontspanner, 18 September 1887. Mattie Boom: ,,Een brede middenklasse kan het zich eind negentiende ineens veroorloven te reizen in eigen land. Jonge mannen met interesse in nieuwe technieken en gadgets worden lid van de net opgerichte fietsersbond ANWB en wat blijkt: veel van hen zijn ook lid van fotografieverenigingen. Tja, je bent gek op gadgets of niet." ANWB Historisch Archief, Den Haag.
J.J.M. Guy de Coral
Deelname Petrus Willem Scheltema Beduin aan wielerraces achter het Rijksmuseum, 21 juni 1890. ANWB Historisch Archief, Den Haag.
Mogelijk door Michel Ameschot
Man en vrouw dansend, Zwolle, 1947. Mattie Boom: ,,Waarschijnlijk heeft deze Frans Straatman de kunstacademie Minerva in Groningen gedaan, in zijn album vonden we meerdere kunstzinnige foto’s. Hij maakte prachtige silhouetten van dansende mensen.” Rijksmuseum, Amsterdam.
Toegeschreven aan Frans Straatman
Marie Jordan naakt op de rug gezien, ca. 1889. Rijksmuseum, Amsterdam. Bruikleen van mevrouw F.B. Douglas-ter Beek, Laren (Gelderland)
George Hendrik Breitner
'Iedereen fotografeert met fototoestellen der Mij. Guy de Coral & Co' was de slogan op de reclameposter van Guy de Coral die hij in 1901 in zijn etalage hing. De poster werd ontworpen door Johann Georg van Caspel, die behalve voor Guy de Coral ook voor fotograaf Cees Ivens, de vader van Joris Ivens, werkte.
Rijksmuseum, Amsterdam.
Speciaal model van de Reflex-camera, ca. 1889. Rijksmuseum Boerhaave, Leiden.
Bram Loman Jr