Zijn glimlach betekende enthousiasme

In deze rubriek elk weekeinde een necrologie van iemand die recent is overleden. Maolin Zhang (1991-2019) kwam uit China naar Leiden om sterrenkundige te worden.

Hij zou het zelf nooit zo gezegd hebben, maar in het dorp waar hij opgroeide was Maolin Zhang een held. In Yangtang Village, een speldenprik op de kaart in de provincie Hunan in Zuid-China, zijn de meeste mensen voorbestemd voor een leven lang werken op de rijstvelden. Maolin niet. Met steun van zijn familie en de lokale gemeenschap kon hij gaan studeren. Hij werd toegelaten tot de Tsinghua-universiteit, de Chinese equivalent van Oxford en Harvard, waar president Xi Jinping zijn studie scheikunde deed.

De kosmos bracht hem naar Nederland. In de zomers van 2014 en 2015 volgde Maolin enkele weken een studentenprogramma aan ASTRON, het Nederlands Instituut voor Radioastronomie in Dwingeloo. Aan de hand van observaties van de radiotelescoop in Westerbork bestudeerde hij de distributie van waterstofgas in sterrenstelsels. Daarna wist Maolin dat hij verder zou gaan in de sterrenkunde, dat hij niets liever wilde dan het heelal doorgronden door er met ‘radio-ogen’ naar te kijken. Hij vroeg een beurs aan om aan de universiteit van Leiden promotieonderzoek te kunnen doen. Halverwege 2017 hoorde hij dat hij welkom was.

„Ik was hier toevallig op een zaterdag aan het werk, toen hij ineens met zijn koffers voor mijn neus stond”, vertelt hoogleraar Huub Röttgering, wetenschappelijk directeur van de Sterrewacht en Maolins begeleider. „Toen heb ik maar meteen een plekje voor hem geregeld.”

Maolins onderzoek richtte zich op verre sterrenstelsels, in het bijzonder de zwarte gaten die daarvan het middelpunt vormen. Hij had geen gemakkelijke start. „Maolin had een master in engineering, de sterrenkunde was voor hem een heel nieuw onderzoeksgebied”, zegt universitair docent Reinout van Weeren. „Hij moest zich de stof snel eigen maken. Maar je kon merken dat hij ontzettend gemotiveerd was om kennis en ervaring op te doen.”

Astronomen kiezen hun vak meestal niet voor de roem of het geld, maar vanwege een nieuwsgierigheid naar de natuur en een verlangen antwoorden te vinden op fundamentele vragen. Dat gold zeker ook voor Maolin, zeggen zijn collega’s en medestudenten. Met zijn intelligentie en achtergrond als ingenieur had hij wel honderd carrièrepaden kunnen kiezen waarin hij succesvol zou zijn geweest. Ze omschrijven hem als hardwerkend en toegewijd, vriendelijk, rustig en bescheiden. Als Maolin ergens enthousiast over was, kon je dat nog het meest merken aan zijn glimlach.

Huisgenoten uit Hillegom, het dorp waar hij was gaan wonen omdat een kamer vinden in Leiden lastig was, kenden Maolin vooral van gezicht. Toen zijn buren Eline Bruijnzeel en Daniël Löning hem op een hete dag in juli meevroegen naar het strand, stapte Maolin zonder aarzeling bij hen in de auto. Op het strand genoot hij zichtbaar en maakte overal foto’s van. Bruijnzeel: „We gingen kibbeling eten, en terwijl we van ons visje genoten begon het na een lange tijd van droogte ineens te regenen. Dat moment zal ik nooit vergeten: mensen dansten in de regen.” Maolin trakteerde op ijs. Dat het zijn verjaardag was, vertelde hij pas toen ze weer terug naar huis reden.

Aan Maolins missie om de verste verten van het universum te doorgronden, kwam op 17 januari abrupt een einde. In het pand waar hij woonde brak op de vroege ochtend brand uit. Drie woningen werden verwoest, Maolin was vermist. Hij bleek het enige dodelijke slachtoffer.

Via de Chinese ambassade werd Maolins familie opgespoord. Al snel werd duidelijk dat de dood van hun enige kind Maolins ouders ook financieel raakte. „In China zijn veel mensen op hun oude dag compleet van hun kinderen afhankelijk. Ze waren hun pensioen kwijt. We dachten: dat gaat niet gebeuren”, aldus Huub Röttgering.

In no time werd een crowdfundingsactie opgezet. Het streefbedrag van 45.000 euro – omgerekend ongeveer tien jaar pensioen voor Maolins ouders – was binnen 24 uur behaald. „We kregen reacties vanuit de hele wereld, van China tot de Verenigde Staten. Het was hartverwarmend”, zegt Reinout van Weeren. Ook veel studenten in andere Europese steden reageerden. „Zij zitten in dezelfde situatie en herkenden zich in Maolins verhaal.” Inmiddels is, met zo’n tweeduizend donateurs, ruim 70.000 euro ingezameld.

In de anderhalf jaar dat hij in Nederland verbleef, was het Maolin gelukt zijn draai te vinden. Als bestuurslid van de vereniging voor Chinese studenten maakte hij mensen enthousiast voor etentjes en lezingen. Hij zou binnenkort zijn eerste wetenschappelijke paper gaan schrijven. Op de herdenkingsbijeenkomst die de universiteit voor hem organiseerde, vertelde zijn vader dat hij van dit land was gaan houden: van de molens, de tulpen, de prachtige architectuur en de natuur. „Dit was zijn tweede thuis.”

Maolin is gecremeerd. De helft van zijn as is door zijn familie meegenomen naar China. De andere helft blijft achter op een begraafplaats in Leiden, op nog geen kilometer van de plek waar hij bezig was zijn dromen waar te maken.